M2:2938 — پس مگو کین جمله دمها باطل‌اند / باطلان بر بوی حق دام دل‌اند

مولانا در این بخش از مثنوی به سالکی می‌پردازد که در میان انبوه مذاهب و طریقت‌های گوناگون سرگردان شده و از یافتن راه حقیقی ناامید است. او هشدار می‌دهد که نباید از این آشفتگی نتیجه گرفت که «همه باطل‌اند». این بیت، استدلال اصلی مولانا را خلاصه می‌کند: وجود باطل، وابسته به وجود حق است، همان‌طور که سکه‌ی تقلبی تنها به اعتبار وجود سکه‌ی اصلی ساخته و خرج می‌شود.

«باطلان» یا همان مدعیان دروغین، برای اینکه بتوانند «دام دل» بگسترانند و مردم را بفریبند، ناگزیرند که خود را به «بوی حق» آغشته کنند. آن‌ها از ظاهر، اصطلاحات و آداب اهل حقیقت تقلید می‌کنند تا سخنشان پذیرفتنی جلوه کند. بنابراین، وجود این همه راه و ادعای دروغین، نه تنها نباید ما را ناامید کند، بلکه باید دلیلی باشد بر اینکه حقیقتی اصیل و ناب نیز وجود دارد که اینها همگی نسخه‌های بدلی و ناقص آن هستند. وظیفه‌ی سالک، نه نفی همه، بلکه پرورش قدرت تشخیص و تمییز برای یافتن آن حقیقت یگانه در میان انبوه مدعیان است.