M2:94 — گفتم آخر آینه از بهر چیست / تا بداند هر کسی کو چیست و کیست

Dalam pencarian jati diri, sang penutur bertanya-tanya bagaimana ia bisa melihat "wajah" jiwanya sendiri. Ia tidak dapat menemukannya pada orang lain. Pada titik inilah ia sampai pada sebuah kesadaran: fungsi cermin adalah untuk merefleksikan siapa dan apa diri kita.

Namun, Rumi segera memperjelas bahwa cermin biasa—yang terbuat dari logam—hanya dapat memantulkan kulit luar. Untuk melihat jiwa (jān), diperlukan cermin yang berbeda, cermin spiritual. Bait ini menjadi titik balik dalam pencarian: dari upaya melihat diri melalui orang lain, menuju kesadaran bahwa yang dibutuhkan adalah sebuah "cermin" yang mampu memantulkan esensi batiniah. Cermin ini, sebagaimana dijelaskan pada bait-bait selanjutnya, adalah wajah seorang sahabat spiritual atau Guru yang sempurna.

این بیت در میانهٔ یک جستجوی درونی برای خودشناسی قرار دارد. مولانا پس از آنکه می‌گوید در هیچ‌کس نتوانسته «نقش جان» خود را ببیند، به یک ایدهٔ کلیدی می‌رسد: همانطور که در جهان مادی برای دیدن چهرهٔ بیرونی از آینه استفاده می‌کنیم، برای دیدن چهرهٔ باطنی و معنوی نیز باید آینه‌ای وجود داشته باشد. این پرسش، یک پرسش retorical (استفهام انکاری) است؛ یعنی پاسخ آن روشن است. آینه برای خودشناسی است.

این بیت نقطهٔ عطفی در این بخش از مثنوی است. مولانا از اینجا به بعد، مفهوم «آینه» را بسط می‌دهد. او ابتدا میان آینهٔ ظاهری (آینهٔ آهنی برای دیدن پوست) و آینهٔ باطنی تمایز قائل می‌شود و سپس آشکار می‌کند که «آینهٔ جان» حقیقی، چهرهٔ «یار» یا همان انسان کامل و مرشد است. بنابراین، این بیت ساده، راه را برای معرفی مهم‌ترین اصل عرفانی یعنی لزوم وجود یک راهنما برای رسیدن به خودشناسی، هموار می‌کند. سالک با نگریستن در وجود شفاف و صیقلی مرشد، می‌تواند حقیقت وجود خود را ببیند.