읽기› 권 5› 숙명론자에게 답하고 선택의 자유와 명령 및 금지의 타당성을 증명하는 이야기. 숙명론자의 변명은 어떤 종교나 신념에서도 받아들여지지 않으며, 그가 저지른 행위에 대한 처벌로부터 벗어나게 해주지 않는다. 이블리스가 “당신이 나를 유혹했으므로(بما اغویتنی)”라고 말함으로써 구원받지 못한 것처럼 말이다. 그리고 작은 것은 큰 것을 가리킨다.› 대구 3088
M5:3088 — هست آهنگر بر آهن قیمی / هست بنا هم بر آلت حاکمی
M5:3088
의미 · به زبانِ تو — 당신의 언어 · AI
این بیت با مثال نشان میدهد که همانطور که یک صنعتگر بر مواد و ابزار بیجان خود تسلط کامل دارد، انسان نیز بر اشیاء و امور بیاختیار حاکم است و این قدرت، مقدمهای برای فهم قدرت خداوند بر موجودات بااختیار است.
مولانا در این بخش از مثنوی، در حال بحث دربارهٔ مسئلهٔ پیچیدهٔ جبر و اختیار است. او استدلال میکند که قدرت مطلق خداوند، اختیار انسان را نفی نمیکند. برای روشن کردن این مفهوم، او از مثالهای ملموس دنیای صنعتگری استفاده میکند.
در بیت قبل، مولانا به تسلط نجار بر چوب و نقاش بر زیبایی اشاره کرده بود. این بیت همان منطق را ادامه میدهد. آهنگر را در نظر بگیرید؛ او بر آهنِ سخت و بیجان، «قَیّم» یا سرپرست و مسلط است. آهن هیچ اختیاری از خود ندارد و کاملاً در دست آهنگر است تا به هر شکلی که میخواهد آن را دربیاورد. به همین ترتیب، بنّا بر ابزارهای خود مانند تیشه و ماله «حاکم» است. این ابزارها ارادهای ندارند و صرفاً وسیلهای برای تحقق ارادهٔ بنّا هستند.
نکتهٔ اصلی مولانا این است: همانطور که انسانها (صنعتگران) بر اشیاء بیاختیار (آهن، چوب، ابزار) قدرتی مسلم و آشکار دارند، خداوند نیز بر موجوداتِ صاحب اختیار (انسانها) قدرتی برتر و کامل دارد. اما همانطور که قدرت آهنگر، «آهن بودنِ» آهن را از بین نمیبرد، قدرت خداوند نیز «اختیار داشتنِ» انسان را محو نمیکند. این تشبیه، مقدمهای است برای اثبات اینکه ارادهٔ الهی میتواند در عین وجود داشتن، با اختیار انسان نیز سازگار باشد و عذر جبری برای گناهان پذیرفته نیست.
- قیمی
- سرپرست، نگهبان، کسی که بر چیزی تسلط و قیمومیت دارد.
- آلت
- ابزار، وسیلهٔ کار.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.