읽기› 권 5› 숙명론자에게 답하고 선택의 자유와 명령 및 금지의 타당성을 증명하는 이야기. 숙명론자의 변명은 어떤 종교나 신념에서도 받아들여지지 않으며, 그가 저지른 행위에 대한 처벌로부터 벗어나게 해주지 않는다. 이블리스가 “당신이 나를 유혹했으므로(بما اغویتنی)”라고 말함으로써 구원받지 못한 것처럼 말이다. 그리고 작은 것은 큰 것을 가리킨다.› 대구 3102
M5:3102 — کی کند آن مست جز عدل و صواب / که ز جام حق کشیدست او شراب
M5:3102
의미 · به زبانِ تو — 당신의 언어 · AI
کسی که از عشق الهی سرمست شده و از خود بیخود گشته است، اعمالش دیگر از روی نفس و اختیار شخصی نیست، بلکه تجلی عدل و صواب الهی است و جز کار درست و نیکو از او سر نمیزند.
این بیت در ادامهٔ بحث جبر و اختیار، به یک استثنای مهم اشاره میکند. مولانا پیش از این استدلال کرده بود که بهانه آوردن به تقدیر و جبر برای توجیه گناهان، عذری مردود و غیرقابلقبول است. اما در اینجا، او حالتی را توصیف میکند که در آن، انسان واقعاً از اختیار خود ساقط میشود: حالت «مستی» از «شراب حق».
این «مستی» یک مستی معمولی نیست، بلکه حالتی عرفانی است که در آن، سالک در عشق الهی غرق شده و ارادهٔ شخصی خود را به کلی از دست میدهد. در این مقام، وجود او همچون ابزاری در دست حق تعالی قرار میگیرد و هر فعلی که از او صادر میشود، در واقع فعل خداوند است. به همین دلیل، چنین فردی که به تعبیر مولانا «مستوار» است، جز «عدل و صواب» کاری نمیکند. اعمال او دیگر تابع هوا و هوس نفسانی نیست، بلکه بازتابی از کمال و درستی مطلق الهی است.
بنابراین، مولانا میان دو نوع بیاختیاری تمایز قائل میشود: یکی بیاختیاری دروغین و بهانهجویانهٔ گناهکاران که آن را رد میکند، و دیگری بیاختیاری حقیقی عارفان واصل که حاصل فنای ارادهٔ خود در ارادهٔ الهی است. تنها در این حالت دوم است که فرد به معنای واقعی کلمه «معذور» است، زیرا اعمالش دیگر از او نیست، بلکه از آن «می» یا همان عشق الهی است که وجودش را فرا گرفته است.
- صواب
- درست، صحیح، کار نیکو
- جام حق
- جام حقیقت؛ استعاره از تجلیات و عشق الهی که عارف را سرمست میکند.
- کشیدست
- نوشیده است، سر کشیده است (فعل کهن)
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.