읽기› 권 6› 신앙의 맛을 가로막고 진실성의 약점을 증명하며 수십만 명의 어리석은 자들을 현혹시키는 낡은 관습들을 비난하다. 마치 양 떼가 그 게이 남자를 방해하여 그가 지나가지 못하게 한 것처럼. 그 게이 남자가 양치기에게 묻다. “이 양들이 나를 놀라게 하는군요.” 양치기가 말하길, “이봐요, 당신 안에 남자의 혈관이 있다면, 그들은 모두 당신의 희생자입니다. 하지만 당신이 게이 남자라면, 양들은 각각 당신에게 용과 같습니다.” 또 다른 게이 남자가 있다. 그는 양들을 보자마자 길을 되돌아가며 감히 묻지 못한다. 혹시라도 양들이 자신을 덮쳐 해칠까 봐 두려워한다.› 대구 203

M6:203 — که ای خداوند کریم و بردبار / ده امانم زین دو شاخهٔ اختیار

که ای خداوند کریم و بردبارده امانم زین دو شاخهٔ اختیار
✦ 이 베이트를 한국어로 렌더링

M6:203

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 그의 녹음된 마스나비 강의에서

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: که ای پروردگار بخشنده و شکیبا، مرا از این دو راهیِ اختیار امان ده.

معنا: مولانا از خداوند می‌خواهد که او را از سردرگمی و پریشانی ناشی از داشتن حق انتخاب نجات بخشد، چرا که قدرت اختیار با تمام عظمتش، دشواری‌ها و خطراتی را نیز به همراه دارد.

شرح

در این بیت، مولانا با تمام وجود، فریاد استغاثه به درگاه خداوند برمی‌آورد و از «دو شاخهٔ اختیار» به پروردگار پناه می‌جوید. این فغانِ یک عارفِ بزرگ است، نه اعتراض به خالق. من بارها گفته‌ام که مولانا جهان را کژ و معوج نمی‌بیند؛ او جهان را تمام و کمال می‌انگارد. بنابراین، فغان او از "اختیار"، نه از نفس "اختیار" به عنوان نعمتی الهی است که آدمیان را از سایر موجودات متمایز می‌کند، بلکه از پیامدهای هولناک و جان‌فرسای آن است.

اختیار، اگرچه ثروت عظیمی است که خداوند به انسان بخشیده و موجب کرامت اوست، اما در عین حال، منشأ تردیدهای سهمگین و چندراهی‌های عجیبی است. "این کنم یا آن کنم؟" این پرسشِ دائمی، انسان را در دوراهی‌هایی قرار می‌دهد که گاهی سعادت ابدی یا شقاوت جاودان او در گرو همان انتخاب‌های سخت و دشوار است. اینجاست که مولانا با ژرف‌اندیشی خاص خود، به این نتیجه می‌رسد که این ثروت عظیم، ممکن است نهایتاً موجب هلاکت و گمراهی شود.

تعبیر «زین دو شاخهٔ اختیارات خبیث» در نگاه اول ممکن است عجیب به نظر رسد. اما مولانا به خوبی درک می‌کند که "اختیار" می‌تواند به "خبث" و "خباثت" آمیخته شود. این خباثت، نه ذاتی اختیار، بلکه از سوءاستفاده و کج‌روی انسان در مسیر انتخاب برمی‌خیزد. او از خداوند نمی‌خواهد که اختیار را از او بگیرد تا موجودی بی‌اختیار شود، بلکه از او می‌خواهد که او را به مرتبه‌ای فراتر از عالم اختیار ببرد؛ مرتبه‌ای که در آن تردید و تحیر جان‌سوز وجود ندارد و انسان از گزند انتخاب‌های نادرست مصون می‌ماند. این طلبِ رهایی، نشان از عمق تجربهٔ عارفانهٔ مولانا دارد که به مقاماتی نظر دارد که ورای این جهانِ پر تردید است.

من قبلاً هم به این نکته اشاره کرده‌ام که تفسیر مولانا از آیهٔ امانت (که خداوند امانت را بر آسمان‌ها و زمین عرضه کرد و آنها نپذیرفتند و انسان آن را پذیرفت)، این است که آن امانت، همان "اختیار" بود. انسان با کمال شجاعت و شاید ناآگاهی از عمق مسئولیت، آن را پذیرفت. او نمی‌دانست که با این "انتخاب‌گری"، خود را در معرض چه چاه ویلی از سوءانتخاب‌ها و گمراهی‌ها قرار می‌دهد. پس این فغان، فغانِ پشیمانی نیست، بلکه فغانِ درکِ سنگینی باری است که انسان بر دوش کشیده و اکنون از خداوند می‌خواهد که او را در حمل این بار یاری کند یا او را به ساحلی امن رهنمون شود که از طوفان‌های انتخاب در امان باشد. این بیت، نمایانگر یکی از عمیق‌ترین چالش‌های وجودی انسان در نگاه مولاناست.

نکات کلیدی

  • مولانا از تضاد درونی اختیار و پیامدهای دشوار آن می‌نالد، نه از خودِ این نعمت الهی.
  • اختیار، با اینکه مایه کرامت انسان است، منبع تردیدها و انتخاب‌های سرنوشت‌ساز نیز هست.
  • تعبیر «اختیارات خبیث» به امکانِ سوءاستفاده از اختیار و آمیختگی آن با شرارت اشاره دارد.
  • مولانا طلب می‌کند که به مقامی فراتر از دایرهٔ پرتردید اختیار برده شود، جایی که آرامشِ رهایی از تردید حاکم است.
  • این بیت، بار سنگین امانت الهی (اختیار) را که انسان پذیرفته، خاطرنشان می‌کند.

Sources: d6-s06 · 00:15:22 d6-s06 · 00:18:20 d6-s05 · 25:55:00

❋

به زبانِ تو — 당신의 언어 · AI

❋

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.