읽기 권 6 “내가 땅에 대리자를 두리라”는 말씀의 지혜 대구 2170

M6:2170 — چونک حق قهری نهد در نان تو / چون خناق آن نان بگیرد در گلو

چونک حق قهری نهد در نان توچون خناق آن نان بگیرد در گلو
✦ 이 베이트를 한국어로 렌더링

M6:2170

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 그의 녹음된 마스나비 강의에서

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: چون خداوند قهر خود را در نان تو بنهد، آن نان چون دیفتری، گلوی تو را می‌گیرد و خفه می‌کند. معنا: این بیت بیان می‌کند که چگونه قدرت الهی می‌تواند حتی ضروری‌ترین نعمت‌ها، مانند نان، را به ابزار عذاب و خفگی تبدیل کند، اگر ارادهٔ او بر قهر باشد.

شرح

مولانا در این بیت و ابیات پس از آن، به حقیقت عمیقی اشاره می‌کند که من آن را «وارونگی طبیعت اشیاء به حکم قهر الهی» می‌نامم. ما گمان می‌کنیم هر شیئی ذاتی ثابت دارد و کاربردی مشخص؛ نان برای سیر کردن است، لباس برای گرم کردن. اما مولوی پرده از این پندار می‌درد و نشان می‌دهد که این‌ها همه در گرو اذن و رضایت حق‌اند. همان‌طور که می‌بینید، نان، این «لقمه‌ای کو ستون این تن است» و «دفع تیغ جوع، چون جوشن است»، در حالت عادی پناهگاه انسان در برابر گرسنگی است. اما مولانا با قاطعیت می‌گوید که اگر خداوند «قهری نهد در نان تو»، همان نان که مایهٔ زندگی است، به «خناق» (همان دیفتری) تبدیل می‌شود و گلو را می‌گیرد و می‌فشارد تا انسان را از هستی ساقط کند. این دیگر نان نیست؛ بل عذابی است در قالب نان. این نه معنای مجازی، که عین واقعیت وجودی است در جهان‌بینی مولوی. این فقط دربارهٔ نان نیست. مولوی همین تمثیل را به لباس نیز گسترش می‌دهد. لباسی که «ز سرما شد مجیر» و پناه‌دهنده از گزند سرماست، اگر حق «مزاج زمهریر» به آن بدهد، خودش عامل سرما و رنج می‌شود؛ «سرد همچون یخ، گزنده همچو برف». یعنی در واقع، خواص طبیعی اشیاء از آن‌ها ستانده می‌شود و خاصیتی متضاد به آن‌ها داده می‌شود. این دیدگاه، ریشه‌های عمیقی در نگاه قرآنی و عرفانی به جهان دارد. خداوند در قرآن، در موارد بسیاری، از جمله داستان قوم عاد و ثمود و قارون، قدرت خود را در دگرگون‌سازی ماهیت پدیده‌ها به نمایش گذاشته است. خاک که نماد حلیمی و بردباری است، می‌تواند به اذن حق، قارون را با گنج‌هایش به قعر خود فرو کشد. باد که مایهٔ حیات است، می‌تواند عذابی هولناک بر قوم عاد باشد. از نظر من، نکتهٔ کلیدی در اینجاست: آنچه ما آن را «طبیعت» یا «قوانین طبیعت» می‌نامیم، در واقع ارادهٔ جاری حق است. این‌گونه نیست که خداوند پدیده‌ای را خلق کند و سپس آن را به حال خود واگذارد. خیر، «کل یوم هو فی شأن». هر لحظه در حال کار است و می‌تواند هر خاصیتی را از هر پدیده‌ای بگیرد و خاصیتی متضاد به آن بدهد. این بیت ما را از اطمینان کاذب به «امنیت طبیعی» برحذر می‌دارد و بر حضور فعال و دائمی ارادهٔ الهی در هر پدیده و هر لحظه تأکید می‌کند. این یادآوری است که هیچ چیز در عالم دارای ماهیت و ثباتی مستقل از ارادهٔ حق نیست.

نکات کلیدی

  • قدرت مطلق الهی بر دگرگون کردن ماهیت ذاتی اشیاء را هیچ حدی نیست.
  • نعمت‌های ظاهری می‌توانند در ارادهٔ قهرآمیز خداوند به نقمت و ابزار عذاب تبدیل شوند.
  • این بیت تأکید دارد که حتی ضروری‌ترین نیازهای زندگی، مانند نان، می‌توانند حامل قهر الهی باشند.
  • خواص فیزیکی و شیمیایی اشیاء در برابر ارادهٔ فعال و دائمی حق، هیچ اصالتی ندارند.
  • آگاهی به این حقیقت، موجب بیداری از امنیت کاذب طبیعی و توجه دائم به رضایت و قهر الهی در هر لحظه می‌شود.

Sources: d6-s49 · 05:41:00 d6-s49 · 05:56:30

به زبانِ تو — 당신의 언어 · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.