읽기 권 6 “내가 땅에 대리자를 두리라”는 말씀의 지혜 대구 2172

M6:2172 — تا شود بر تنت این جبهٔ شگرف / سرد هم‌چون یخ گزنده هم‌چو برف

تا شود بر تنت این جبهٔ شگرفسرد هم‌چون یخ گزنده هم‌چو برف
✦ 이 베이트를 한국어로 렌더링

M6:2172

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 그의 녹음된 마스나비 강의에서

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: تا این جبهٔ شگفت‌انگیز بر تنت / سرد همچون یخ و گزنده همچون برف شود. معنا: این بیت بیان می‌کند که اگر قهر الهی شامل حال کسی شود، حتی لباس گرم و پناهگاه او نیز می‌تواند به ابزاری سرد، گزنده و رنج‌آور تبدیل گردد.

شرح

من بر این باورم که مولانا در اینجا به یکی از عمیق‌ترین حقایق عالم اشاره می‌کند: قدرت مطلق خداوند در دگرگون ساختن ماهیت اشیا. این بیت، ادامهٔ بحث پیشین مولاناست دربارهٔ «نَکَر» الهی؛ یعنی آنگاه که تقدیر الهی بر عذاب و عقوبت قرار گیرد، امور به کلی واژگون می‌شوند. همان‌طور که دیدیم، اگر قهر حق در نان آدمی بنشیند، همان نانِ قوت‌بخش، چون خناق گلوی او را می‌گیرد و او را خفه می‌کند. در این بیت، مولانا دقیقاً همین قاعده را در مورد لباس بیان می‌کند. این "جبهٔ شگرف" که گران‌بها و گرم است و قرار است انسان را از سرما حفظ کند (مجیر باشد)، می‌تواند به سبب ارادهٔ قاهرهٔ الهی، مزاجی «زمهریر» بیابد. یعنی به جای گرما، سرما تولید کند؛ سرمایی گزنده و کشنده، «سرد همچون یخ، گزنده همچون برف». این «زمهریر» که در قرآن برای توصیف اعتدال بهشت به کار رفته («لا یرون فیها شمساً و لا زمهریرا»)، در اینجا به تعبیر صوفیانهٔ عذاب و رنج معنا می‌شود؛ نوعی جهنم یخی، که برخلاف جهنم آتشین، با سرمای استخوان‌سوز خود، انسان را می‌آزارد. این دگردیسی حیرت‌انگیز، نشان‌دهندهٔ آن است که هیچ چیز در جهان، ذاتاً برای ما نیک یا بد نیست، بلکه این ارادهٔ خداوند است که بر کیفیت و تاثیر آن بر ما حکم می‌کند. این از آنجا می‌آید که ما دچار اضدادیم، و این اضداد همواره در کشاکش و تغییرند. مولانا در ادامه می‌گوید که گاهی از «وشق» (پوستین نرم و لطیف) و «حریر» (ابریشم) نیز انسان چنان آزرده و داغ می‌شود که به «زمهریر» پناه می‌برد! یعنی اسباب رفاه و آسایش می‌توانند خود منشأ رنج گردند. این نه فقط به تقدیر الهی بازمی‌گردد، بلکه گاهی «رفتار ما ما را دچار این دشواری‌ها و چندگانگی‌ها می‌کند». یعنی اعمال و نیات انسان نیز در این دگردیسی نقش دارند. این بیانگر این حقیقت است که سعادت و شقاوت ما بیش از آنکه به ظاهر اشیا وابسته باشد، به نسبت ما با حقیقت هستی، و البته با ارادهٔ الهی، گره خورده است.

نکات کلیدی

  • قدرت مطلق خداوند می‌تواند ماهیت اشیا را دگرگون کند و نعمات را به نقمت مبدل سازد.
  • قهر الهی می‌تواند مایهٔ آسایش (مانند لباس گرم) را به منبع رنج (سرمای گزنده) تبدیل کند.
  • آنچه در ظاهر وسیلهٔ راحتی است، در باطن و به حکم تقدیر، می‌تواند منبع عذاب باشد.
  • کیفیت تجربهٔ ما از جهان بیش از آنکه به خود اشیا وابسته باشد، به ارادهٔ الهی و نسبت ما با آن گره خورده است.
  • اعمال و نیات ما نیز می‌توانند در تبدیل مواهب به بلا نقش داشته باشند.

Sources: d6-s49 · 05:56:30

به زبانِ تو — 당신의 언어 · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.