읽기 권 6 돔과 보물 이야기로 돌아가기 대구 2285

M6:2285 — کوه با وحشت در آن ابر ظلم / بر گشاید بانگ چنگ و زیر و بم

کوه با وحشت در آن ابر ظلمبر گشاید بانگ چنگ و زیر و بم
✦ 이 베이트를 한국어로 렌더링

M6:2285

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 그의 녹음된 마스나비 강의에서

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: کوه، در میان آن ابر تاریک و هراس‌انگیز، / بانگ چنگ و نغمه‌های زیر و بَم را سر می‌دهد (یا می‌گشاید). معنا: این بیت به قدرت بی‌کران خداوند اشاره دارد که حتی کوه‌های هراس‌انگیز را در دل تاریکی مطلق، هم‌آواز با داوود پیامبر می‌کند و از آن‌ها نغمه‌های موزون و دلنواز برمی‌انگیزد.

شرح

ما در اینجا با بیتی روبه‌رو هستیم که قدرتِ دگرگون‌سازِ رحمتِ حق را به زیبایی تصویر می‌کند. مولانا، در ادامهٔ سلسله تمثیل‌هایی که به ما می‌آموزد خداوند چگونه از اضداد، کمال برمی‌آورد، به داستان داوود نبی (علیه‌السلام) و کوه‌ها می‌رسد. این یک مضمون قرآنی است، آنجا که از کوه‌ها و پرندگان هم‌آواز با داوود سخن می‌رود: «یا داوودُ اَوِّبی...» – یعنی ای داوود، بازگرد (و بخوان و نوحه کن).

ببینید، صحنه این است: شبی تاریک است و «ابر ظلم» آسمان را پوشانده. کوه‌ها ذاتاً «با وحشت» و هراس‌انگیزند. اینها همه نمادهایی از موقعیت‌های دشوار، تاریک و بیم‌زاست که ما در زندگی با آنها روبه‌رو می‌شویم. اما نکته اینجاست که در همین «ابر ظلم» و از همین «کوه با وحشت»، خداوند نغمه برمی‌انگیزد. «برگشاید بانگ چنگ و زیر و بم»؛ یعنی از آنچه ترسناک و ساکت و صامت می‌نمود، ناگهان موسیقیِ حیات و هماهنگی برمی‌خیزد.

من این را همان نگاه مولانا می‌دانم که «کف دریاست صورت‌های عالم». ظواهر جهان ممکن است تاریک و وحشت‌آور به نظر آیند، اما در عمق، باطنِ لطیف و موسیقیایی‌شان نهفته است. این نغمه‌خوانی کوه‌ها، تنها پژواک صدای داوود نیست؛ بلکه خودِ کوه‌ها در پاسخ به آن دمِ مسیحایی و ولاییِ داوود، به رقص و آواز می‌آیند. این همان «طبیعی شدن ماوراء طبیعت» است که پیش‌تر دربارهٔ نی گفتم؛ دم الهی از کانال کوه می‌گذرد و رنگ کوه را می‌گیرد، اما نغمه‌ای شیرین می‌پراکند.

این بیت مصداقی دیگر است بر اینکه «منفجر کرده دویست صد چشمهٔ وداد» و «کفران را انابت ساخته»؛ حتی از قساوت و تاریکی نیز مهر و انابه برمی‌خیزد. خداوند از خار، غنچه می‌دهد؛ از مار، مهره بیرون می‌آورد؛ از شبِ تیره، روز روشن را می‌آفریند؛ و از تنگدستی، گشایش می‌رویانَد. اینها همه شاهدی است بر سخاوت بی‌حد و حصر حق. بنابراین، آن کوه وحشت‌زده نیز، در آن ظلمتِ محض، از رحمت الهی محروم نمی‌ماند و در پاسخ به آوای داوودی، بانگ چنگ و نغمه‌های دل‌انگیز زیر و بم را سر می‌دهد. این نشان از آن دارد که هیچ جا از رحمتِ حق تهی نیست و هیچ بن‌بستی بی‌منفذ نخواهد بود؛ تنها کافی است که صدای حق در آن بپیچد.

نکات کلیدی

  • ظرفیت بی‌کران خداوند در آفرینش زیبایی و هماهنگی از دل وحشت و تاریکی مطلق.
  • هم‌آوازی و واکنش طبیعت (کوه) با صوت معنوی و پیامبرانه، تجلی قدرت ولایت الهی.
  • دگرگون‌سازی اضداد (تاریکی به نور، سکوت به نغمه) به دست قدرت حق، نشانه‌ای از رحمت فراگیر او.
  • اینکه هیچ موقعیتی، هر قدر هم تاریک و هراس‌انگیز، از دایرهٔ رحمت و امکانِ تحولِ الهی بیرون نیست.

Sources: d6-s53 · 01:02:50 d6-s53 · 01:04:05 d6-s53 · 01:08:14

به زبانِ تو — 당신의 언어 · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.