읽기 권 6 생쥐가 개구리에게 애원하며 말하기를, “핑계 대지 말고 이 필요를 채우는 일을 미루지 마라. 미루는 것은 재앙을 부르고, 수피는 현재의 아들이며, 아들은 아버지의 치마폭에서 손을 떼지 않는다. 자비로운 아버지는 현재의 수피이니 그를 보라. 내일은 그에게 필요하지 않으며, 그는 신속한 계산의 정원에 너무나 몰두하여 일반인들처럼 미래를 기다리지 않는다. 그는 강이지 시대가 아니다. 하나님께는 아침도 저녁도 없고, 과거와 미래, 영원도 영겁도 그곳에는 없다. 아담은 먼저 온 자이고 다잘은 나중에 온 자가 아니다. 이 모든 규칙은 부분적인 이성의 영역에 속하며, 영혼의 세계에서는 이러한 규칙이 없다. 그러므로 그는 시간의 차이를 부정하는 것 외에는 이해할 수 없는 현재의 아들이니, 마치 ‘알라 일원’에서 이원성을 부정하는 것을 이해하는 것과 같지, 일원성의 진실을 이해하는 것은 아니다” 대구 2737

M6:2737 — موش تن زان ریسمان بازش کشد / چند تلخی زین کشش جان می‌چشد

موش تن زان ریسمان بازش کشدچند تلخی زین کشش جان می‌چشد
✦ 이 베이트를 한국어로 렌더링

M6:2737

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 그의 녹음된 마스나비 강의에서

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: موشِ تن، جان را با آن ریسمان باز پس می‌کشد؛ چقدر تلخی از این کشش، جان می‌چشد.

معنا: این بیت تمثیلی است از جانِ گرفتار در قفس تن؛ تن همچون موشی، جان را با ریسمان نیازهای مادی به خود بسته و از پرواز به عالم معنا بازمی‌دارد و این کشش، جان را پیوسته تلخ‌کام می‌کند.

شرح

من در این بیت، تصویری عمیق از جدال روح و جسم را می‌بینم که مولانا با استادی تمام به نمایش می‌گذارد. تمثیل موش و قورباغه، در مثنوی، تمثیلِ تن و جان است، و این بیت گویی اوجِ این تمثیل را بیان می‌کند. جانِ ما، که مولانا آن را «چغز جان در آب» می‌خواند، در اصل متعلق به عالم آب و دریای معارف است، اهل پرواز و بی‌وزنی است؛ اما تن، این «موش تن»، با ریسمان نیازها و تعلقات مادی، پیوسته او را به زمین می‌کشاند.

این کششِ تن، برای جان، چیزی جز تلخی و رنج نیست. این همان غل و زنجیری است که روح را از عیش در دریای ملکوت بازمی‌دارد. جان می‌خواهد در "خواب بی‌هشی" خویش، در رویاهای ملکوتی غرق شود، از قفس خاک بجهد و سبکبال در فضای معنا پرواز کند، اما موشِ تن هر بار با بیدار کردن او از این خواب، با طلب نیازهای گرسنگی و خستگی و کار، او را باز به دام می‌اندازد. این همان «دام خاک» است که ما را «عنقا»وار در خود گرفتار کرده.

مولانا در جای دیگر می‌فرماید: «هر گرانی و کسل خود از تن است / جان ز خفت جمله در پریدن است». آری، جان بالفطره میل به خفت و سبکی و پرواز دارد؛ هر سنگینی و کسالتی از تن برمی‌خیزد. این بیت بیانگر همان غربت جاودانه روح در این عالم است، همان جدایی از وطن اصلی که مولانا از آن حکایت می‌کند. ما در این دنیا مهمانیم و وطن ما جای دیگر است.

این نگاه، در تقابل آشکار با رویکرد برخی دیگر از شاعران بزرگ ما، از جمله حافظ است. حافظ گاهی چنان در چین زلف دلبران مستغرق می‌شود که «زان سفر دراز خود عزم وطن نمی‌کند»؛ یعنی همین‌جا را وطن می‌یابد. اما در مکتب مولانا، هر کسی که از اصل خویش دور افتد، بی‌گمان روزگار وصل خویش را باز می‌جوید. این کششِ تن، تلنگری دائمی است برای جان که جایگاه ابدی‌اش اینجا نیست. حتی شیخ بهایی هم «حب الوطن من الایمان» را به معنای حب وطن اصلی و آسمانی می‌فهمید، نه دل بستن به خاک و آب این دنیا. این تلخیِ کشش، در حقیقت، آینه‌ای است برای یادآوریِ این جدایی از «وطن» و رهاسازیِ جان از «دام تن».

نکات کلیدی

  • تن همچون وزنه یا ریسمانی است که جان را از پرواز به سوی عالم بالا بازمی‌دارد.
  • جان به فطرت خود اهل سبکی و پرواز در دریای ملکوت است، نه گرفتار خاک.
  • کشش و نیازهای جسمانی، عامل تلخی و رنج دائمی جان در این عالم است.
  • مولانا این بیت را در بستر داستان موش و قورباغه، به عنوان تمثیلی از جدال روح و جسم بیان می‌کند.
  • این تلخیِ ناشی از کشش تن، یادآور غربت جان و جدایی از وطن اصلی خویش است.

Sources: d6-s63 · 48:58 d6-s63 · 49:25 s01 [General Rumi framing] s04 [General Rumi framing] s05 [جدایی vs تنهایی]

به زبانِ تو — 당신의 언어 · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.