읽기 권 6 중재자가 타브리즈 전역에 소액을 분배하고 모으자, 그 이방인이 시장의 무덤으로 가서 애도하는 방식으로 이 이야기를 묘사함 대구 3333

M6:3333 — نیم لحظه مدرکاتم شام و غدو / هیچ خالی نیست زین اثبات و محو

نیم لحظه مدرکاتم شام و غدوهیچ خالی نیست زین اثبات و محو
✦ 이 베이트를 한국어로 렌더링

M6:3333

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 그의 녹음된 마스나비 강의에서

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: لحظه‌به‌لحظه، صبح و شام، حالات درونی من هرگز از این گرفتن و نهادن، از این محو و اثبات الهی خالی نیست. معنا: این بیت بیان می‌کند که احوال و کیفیات درونی ما، در هر لحظه و به طور دائم، دستخوش تغییر و تحولاتی هستند که گویی از یک ارادهٔ برتر سرچشمه می‌گیرند، چیزی پیوسته می‌آید و چیزی دیگر می‌رود.

شرح

این بیت، تصویری عمیق و پرده‌بردارنده از سرشت متحول و سیال روح آدمی به دست می‌دهد و در حقیقت، مکمل همان نکته‌ای‌ست که مولانا پیشتر در داستان وامدار و محتسبِ از دنیا رفته، به آن اشاره کرد: «تو شدی سوی خدا ای محترم / پس به سوی حق روم من نیز هم». آنجا که انسان از امید بستن به مخلوق رو برمی‌گرداند و مستقیماً به آستان خالق روی می‌آورد، چشمانش بر حقایقی گشوده می‌شود که پیش از آن محجوب بوده‌اند. اینجاست که درمی‌یابد ما، همچون نقش‌هایی در دستان نقاش ازل، پیوسته در حال کشیده شدن و محو گشتن هستیم. «نقش‌ها گر بی‌خبر گر باخبر / در کف نقاش باشد محتضر».

مولانا در این بیت به وضوح به آیه شریفه «یَمْحُو اللَّهُ مَا یَشَاءُ وَ یُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْکِتَابِ» (رعد: ۳۹) اشاره دارد. خداوند هر چه را بخواهد محو می‌کند و هر چه را بخواهد اثبات می‌نماید، و اصل کتاب در نزد اوست. این تمثیلی از قدرت و اراده مطلقه الهی است، و مولانا با استادی تمام این اصل کیهانی را به درون وجود انسانی می‌آورد. روح و جان آدمی، خود لوح محو و اثبات الهی است؛ دفتری که دائماً در آن چیزی نوشته و چیزی پاک می‌شود.

احوال درونی ما، «مدرکات» ما، هر لحظه در کشاکش این اثبات و محو قرار دارند. آیا خودمان اختیار محض داریم؟ خیر. نگاه کنید به تغییر حالات ما: «خشم می‌آرد رضا را می‌برد / بخل می‌آرد سخا را می‌برد». چه بسا لحظه‌ای در اوج بسط و گشایش روحی باشیم، سرشار از مهر و آماده پرواز، و لحظه‌ای دیگر در نهایت قبض و انقباض، حتی تاب تحمل خودمان را نداشته باشیم. این‌ها به اختیار ما نیست. اگر بود، همیشه حال خوش را برمی‌گزیدیم. این طوفان‌هایی‌ست که می‌وزد و ما را به این سو و آن سو می‌کشاند.

دستکاری‌های ظریف و پنهان خداوند در احوال ما، پیوسته در جریان است. مولانا مثال اصحاب کهف را می‌آورد که خداوند آن‌ها را در غار زیر و رو می‌کرد تا بدن‌هایشان آسیب نبیند. دقیقاً همین زیر و رو کردن و چرخش در دست قدرت حق، در مورد احوال ما نیز صادق است. ما را به شمال و جنوب، به چپ و راست می‌گرداند. اگر مراقب و هشیار باشیم و "گرد و غبار" هوا و هوس و اغراض نفسانی فرو نشسته باشد، می‌توانیم این "لطافت‌ها و ظرافت‌های دستکاری‌های خدا" را در خود ببینیم و بفهمیم که هر حالی که بر ما عارض می‌شود، نتیجه چیست.

«نبینی که هر جا چو برخاست گرد / نبیند نظر گرچه بیناست مرد». اگر گرد و غبار برخیزد، حتی چشم بینا هم راه به جایی نمی‌برد. همینطور، هوا و هوس‌های ما حجابی بر روی حقیقت‌اند. اگر این حجاب برداشته شود، بازیگر صحنه را بهتر خواهیم دید. مولانا با آوردن مثال‌های کوزه‌گر و کوزه، درودگر و چوب، خیاط و جامه، سقا و مَشک، این نکته را مبرهن می‌کند که اشیاء از خود اراده‌ای برای شکل‌گیری یا پر و خالی شدن ندارند، بلکه همه «در کف صنع وی» هستند. ما نیز همچون آن مَشکیم که «هر دمی پر می‌شوی، تهی می‌شوی / پس بدان که در کف صنع ویی». این همان توحید افعالی است که تمام افعال را به حق بازمی‌گرداند و آدمی را به سوی خودشناسی و معرفت به قدرت مطلق سوق می‌دهد.

نکات کلیدی

  • روح انسان، لوح "اثبات و محو" الهی است که احوالش پیوسته دستخوش تغییر است.
  • تغییر حالات درونی (مثل خشم و رضا، بخل و سخا) اغلب فراتر از اراده ماست و نشانگر دستکاری‌های ظریف الهی است.
  • این بیت به آیه "یَمْحُو اللَّهُ مَا یَشَاءُ وَ یُثْبِتُ" (رعد: ۳۹) ارجاع می‌دهد که نشان از اراده مطلقه خداوند دارد.
  • اگر هوشیار و مراقب باشیم و گرد و غبار هوا و هوس فرو نشسته باشد، می‌توانیم "لطافت‌های دستکاری‌های خدا" را در خود ببینیم.
  • انسان مانند کوزه در دست کوزه‌گر یا مَشک در دست سقا، پیوسته از اراده الهی شکل می‌گیرد، پر و تهی می‌شود.
  • این بینش به توحید افعالی (وحدت افعال) و سپردن امور به مشیت الهی رهنمون می‌شود.

Sources: d6-s74 · 00:49:23 d6-s74 · 00:52:03 d6-s74 · 00:53:45 d6-s74 · 00:59:59

به زبانِ تو — 당신의 언어 · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.