읽기 권 6 카와리즈미 샤(하느님이 그에게 자비하시길)가 그의 행렬에서 매우 희귀한 말을 보고 그 말의 아름다움과 민첩성에 마음을 빼앗겼으나, 이마드 알-물크가 그 말을 왕의 마음속에서 하찮게 만들고, 왕이 그를 자신의 견해보다 더 나쁘다고 여긴 이야기. 하킴(하느님이 그에게 자비하시길)이 알-이라이나마에서 말씀하셨듯이, “질투하는 혀가 있을 때, 캔버스 한 조각으로 유스프를 얻게 될 것이다.” 유수프의 형제들이 질투심에서 중개자로 나서자, 구매자들의 마음속에 그 엄청난 아름다움이 숨겨지고 추하게 보이기 시작하여 “그들은 그를 경시하는 자들 중 하나였다”라고 말했듯이 대구 3360

M6:3360 — چونک خوارمشه ز سیران باز گشت / با خواص ملک خود هم‌راز گشت

چونک خوارمشه ز سیران باز گشتبا خواص ملک خود هم‌راز گشت
✦ 이 베이트를 한국어로 렌더링

M6:3360

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 그의 녹음된 마스나비 강의에서

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: چون خوارزمشاه از گردش و تفرج بازگشت، با نزدیکان و خاصان حکومت خویش به راز و مشورت نشست.

معنا: این بیت آغاز بازگشت خوارزمشاه از شکار است، که پس از آن فوراً به سراغ خواص و نزدیکان خود می‌رود تا با آنان مشورت کند و فرمانی مهم صادر نماید.

شرح

در این بیت، مولانا ما را به عمق داستان خوارزمشاه می‌برد. خوارزمشاه، پس از بازگشت از سیر و شکار، بی‌درنگ با نزدیکان و خواصِ دربار خود خلوت می‌کند تا رازی را با آنان در میان بگذارد و فرمانی صادر کند. این فرمان، همان فرمان مصادره اسب امیر است که داستانش در بیت‌های بعدی خواهد آمد. این بازگشت سریع به دربار و هم‌راز شدن با خواص، نشان از فوریت و اهمیت موضوعی دارد که ذهن شاه را به خود مشغول کرده است. این حکایت، به ظاهر، داستان پادشاهی دنیوی و تصمیمات اوست، اما در نگاه مولانا، هر حکایتی لایه‌های عمیق‌تری دارد. اینجا، ما با پرده‌برداری از شخصیتی مواجه می‌شویم که قرار است نقش محوری در نجات مظلوم از دست مستبد ایفا کند: عمادالملک.

مولانا با دقت و وسواس، صفات او را برمی‌شمرد؛ وزیری که در مقام امارت غریب است، چرا که روحی معنوی و فقیری دارد. او به نزدیک‌شدن به قدرت نه از سر طمع، بلکه برای دستگیری از بینوایان رضایت می‌دهد. این نکته کلیدی است که عرفای ما برای توجیه نزدیکی به سلاطین جبار مطرح می‌کردند: آنکه به دل سلطان ستمگر راه می‌یابد، در حقیقت پایگاهی برای مظلومان می‌سازد، آتش خشم او را فرو می‌نشاند و در لحظات جنون‌آمیز، ناجی جان‌ها می‌شود. این وزیر نیکوکار، نماد «پای علم» است، یعنی پناهگاهی امن برای هر مظلوم و مقتول غم. او در پیشگاه سلطان چون پیغمبری محترم است، بی‌طمع، اصیل، پارسا، ریاضت‌کش، تهجدگزار، و حاتمی در سخاوت. طالب خورشید غیب است و هم به بذل جان و هم به مال سخی. مولانا بدین‌سان، الگویی از «وزیر صالح» را معرفی می‌کند که حتی در بستر قدرتِ فاسد نیز می‌تواند منشأ خیر باشد. این رویکرد، در تقابل با نگاه صرفاً زاهدانه قرار می‌گیرد که هرگونه نزدیکی به قدرت را مذموم می‌شمارد. مولانا اینجا می‌گوید که گاهی برای خیر رساندن، باید در دل شر نفوذ کرد، اما نه از جنس شر شد، بلکه آتش شر را به نیکی بدل ساخت. چنین فردی، همانند هلال ماه که به گرد خورشید می‌گردد، در پی خورشید غیب و معنویت است، حتی اگر جامهٔ دنیوی وزارت بر تن داشته باشد. در دربار سلطان، او یک غریبه و محبوس در صفات فقر و خلت است، چرا که روحش به ملکوت تعلق دارد، نه به مناصب زمینی. این تفسیر، تفاوت میان «اهلِ دنیا» بودن و «در دنیا بودن» را روشن می‌سازد؛ وزیری که در دنیاست اما از دنیا نیست.

نکات کلیدی

  • خوارزمشاه پس از بازگشت از تفرج، فوراً به سراغ خواص خود می‌رود تا فرمانی مهم صادر کند.
  • این بیت، آغاز معرفی عمادالملک، وزیر نیکوکار و پناهگاه مظلومان است.
  • مولانا وزیر صالح را فردی معنوی می‌داند که قرب قدرت را برای خدمت به دیگران می‌پذیرد.
  • عمادالملک تجسم «پای علم» است؛ یعنی پناهگاهی امن در برابر ستم شاهی.
  • او بی‌طمع، پارسا، ریاضت‌کش و سخاوتمند، و در عین حال طالب جهان غیب است.
  • حکایت مولانا، راه نفوذ خیر در دل شر را از طریق وجود انسان‌های صالح در قدرت نشان می‌دهد.

Sources: d6-s75 · 01:11:03 d6-s75 · 01:13:17

به زبانِ تو — 당신의 언어 · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.