읽기 권 6 주인이 꿈속에서 중재자에게 친구가 빌린 돈의 액수를 말해주고, 그 은화를 묻은 곳을 알려주며 상속인들에게 “그것을 많이 보지 말고 아무것도 가져가지 마라. 비록 그가 아무것도 받지 않거나 일부만 받더라도 거기에 두어 원하는 자가 가져가게 하라. 나는 하느님께 맹세했다. 그 은화에서 나와 내 가족에게 한 푼도 돌아가지 않을 것이다”라고 전해 달라고 말한 이야기 대구 3547

M6:3547 — گشته باشد هم‌چو سگ قی را اکول / مسترد نحله بر قول رسول

گشته باشد هم‌چو سگ قی را اکولمسترد نحله بر قول رسول
✦ 이 베이트를 한국어로 렌더링

M6:3547

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 그의 녹음된 마스나비 강의에서

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آن کس که بخشش خود را پس می‌گیرد، همچون سگی است که استفراغش را می‌خورد؛ این به قول رسول اکرم است. معنا: این بیت، به نقل از پیامبر اسلام، بازپس‌گیری هدیه و عطیه را عملی به غایت زشت و ناپسند می‌داند و آن را با استعاره‌ای قاطع و زننده محکوم می‌کند.

شرح

در این بیت، مولانا سخنی از پیامبر اکرم (ص) را نقل می‌کند که درباره‌ی بازپس‌گیری عطایا و بخشش‌هاست. این حکمی‌ست که فراتر از فقه و قانون، بر اخلاق و مروت تأکید دارد. من پیش‌تر هم اشاره کرده بودم که گاهی مولانا از حدود فقهی گذر می‌کند و به پهنهٔ گسترده‌تر اخلاق عرفانی وارد می‌شود؛ اینجا یکی از همان موارد است. این مرد ثروتمند در وصیت خود، نذرها کرده بود که آن سیم و زر به او و متعلقانش باز نگردد، حتی اگر آن گیرنده نخواهد. او مال را از خود برداشته و به خداوند سپرده بود.

عبارت «مسترد نحله» یعنی کسی که می‌خواهد عطیه و بخششی را که داده است، بازپس گیرد. مولانا این عمل را با شدیدترین و زننده‌ترین تعبیر ممکن، یعنی بازگشت سگ به قی خود، محکوم می‌کند. این تعبیری‌ست که در احادیث نبوی با عبارت «العائد فی هبته کالکلب یعود فی قیئه» آمده است. این تمثیل حیوانی، عمق قبح اخلاقی این عمل را به وضوح نشان می‌دهد. گرچه از نظر فقهی، در برخی شرایط خاص (مثلاً مادام که متلقای‌عنه در آن تصرفی نکرده باشد) پس گرفتن هبه ممکن است مجاز دانسته شود، اما اخلاقاً، و آن‌گونه که روح مثنوی تعلیم می‌دهد، این کار به غایت ناپسند و مذموم است. بخشیدن از سر اخلاص، یک جریان یک‌طرفه است؛ همچون شیری که از پستان دوشیده شده و دیگر به پستان بازنمی‌گردد. این بیت به ما می‌آموزد که بخشش‌های ما باید قطعی و بی‌بازگشت باشند و نباید در آن تردید و ندامت راه یابد. این اوج مروت و جوانمردی‌ست که مولانا در این حکایت بدان اشاره می‌کند.

نکات کلیدی

  • بیت، نقل قولی از پیامبر اکرم است که بازپس‌گیری هدیه را نکوهش می‌کند.
  • مولانا مرزهای فقه را درنوردیده و بر حکم اخلاقی تأکید دارد؛ حتی اگر از نظر قانونی پس‌گرفتن هبه مجاز باشد.
  • استعارهٔ «سگ قی را اکول» نشان‌دهندهٔ قبح شدید اخلاقی این عمل است.
  • بخشش حقیقی یک‌طرفه و بی‌بازگشت است؛ مانند شیری که از پستان دوشیده می‌شود.
  • داستان خواجه، نمادی از وفای به عهد با خداوند و سخاوتمندی مطلق است.

Sources: d6-s78 · 46:00:00 d6-s78 · 47:22:00 d6-s78 · 48:00:00 d6-s78 · 50:30:00 d6-s78 · 51:45:00 d6-s78 · 52:20:00

به زبانِ تو — 당신의 언어 · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.