읽기 권 6 영원한 생명의 샘물에서 아리프가 도움을 구하고, 그가 무상한 물의 샘물에서 도움과 매혹을 구하는 것에서 벗어나게 되는 것에 대한 설명. “그것의 표식은 환상의 집에서 떠나는 것이다.” 왜냐하면 사람이 그 샘물들의 도움에 의존하면 영원한 샘물을 찾는 데 항상 나태해지기 때문이다. “너의 영혼 속에는 내부 수로가 필요하다. 외부에서 오는 것은 문을 열어주지 않는다. 집 안의 물 한 샘물이 외부에서 오는 수로보다 낫다.” 대구 3620

M6:3620 — هم خر و خرگیر اینجا در گلند / غافلند این‌جا و آن‌جا آفلند

هم خر و خرگیر اینجا در گلندغافلند این‌جا و آن‌جا آفلند
✦ 이 베이트를 한국어로 렌더링

M6:3620

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 그의 녹음된 마스나비 강의에서

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: هم خر و هم آنکه او را می‌راند اینجا در گِل فرو رفته‌اند؛ اینجا (در دنیا) هر دو غافلند و آنجا (در آخرت) ستارهٔ بختشان افول کرده است. معنا: مولانا می‌گوید هم فریب‌خوردهٔ نادان و هم فریب‌کارِ ره‌زن، در این دنیا در یک گرفتاری مشترک گرفتارند و هر دو از حقیقت غافل‌اند، و در سرای دیگر نیز هیچ رستگاری و آینده‌ای نخواهند داشت.

شرح

این بیت، تصویری گویا از سرنوشت مشترک فریب‌کار و فریب‌خورده به دست می‌دهد، مضمونی که مولانا پیش‌تر با تعبیر «فاعل و مفعول» و «راه‌زن و راه‌زده» به آن اشاره کرده بود. من صریحاً می‌گویم که این دو گروه، هر دو در روز شمار «روسیاه‌اند و حریف سنگسار». این بیت، همان حکم را با استعاره‌ای زنده‌تر بیان می‌کند.

مولانا در اینجا دو واژه کلیدی «گول» و «غول» را تمییز می‌دهد تا مخاطب را به عمق بیشتری از حقیقت رهنمون شود. «گول» به معنای آدم احمق یا ساده‌لوح است که فریب می‌خورد، و «گول زدن» به معنای فریب دادن و از سادگی کسی سوءاستفاده کردن. در ادبیات ما، فراوان است: «تو مرا گول گرفتی که سلیمم، سر مردم». اما «غول» به معنای فریب‌کار و راه‌زن است؛ همان حیوان افسانه‌ای که در بیابان‌ها به شکل آدمی درمی‌آمد و مسافران را به گمراهی می‌انداخت. نظامی در هفت پیکر، قصه‌ای دلنشین از میهمانی غولان بازگو می‌کند که چگونه گمگشته‌ای در باغ و کاخی پر از پری‌رویان و خوردنی‌ها از خود بی‌خود می‌شود و صبحگاه خود را در بیابان برهوت می‌یابد.

با این توضیح، مصراع اول «هم خر و خرگیر اینجا در گلند» روشن می‌شود: «خر» استعاره از همان «گول» یا فریب‌خوردهٔ نادان است که به سادگی در مسیری غلط می‌افتد و «خرگیر» کنایه از «غول» یا فریب‌کارِ ره‌زن است که دیگری را به بیراهه می‌کشاند. هر دو گروه، یعنی هم آنکه فریب می‌خورد و هم آنکه فریب می‌دهد، در این دنیا «در گل» گیر افتاده‌اند؛ یعنی در ورطهٔ واحدی از بدبختی و عواقب کردار خویش گرفتار آمده‌اند. وضعیتشان همسان است و راه خلاصی ندارند، چرا که «گول را و غول را کو را فریفت / هر دو از خلاص و فوز می‌باید شکیفت»؛ نه برای فریفته‌شده نجاتی است و نه برای فریفتار ظفری.

مصراع دوم، «غافلند این‌جا و آن‌جا آفلند»، بر غفلت هر دو گروه در این دنیا و افول ابدی‌شان در جهان دیگر تأکید می‌کند. «این‌جا» به این جهانِ محسوس اشاره دارد که در آن، هر دو گروه از حقیقت هستی و سرانجام اعمالشان «غافل» هستند. غفلت، کلیدواژه‌ای عمیق در عرفان است؛ ندانستن یا نخواستن دانستن سرنوشت نهایی. این غفلت در دنیا، نتیجه‌ای در آخرت دارد: «آن‌جا» یعنی در سرای دیگر، هر دو «آفلند». افل به معنای غروب‌کننده و رو به زوال است، همان‌طور که ستاره‌ای که می‌افتد، دیگر روشنایی ندارد. من این را در سخنرانی‌ها توضیح داده‌ام که «ستاره بختشان افول می‌کند، غروب می‌کند و در چاه ظلمانی شب برای ابد فرو می‌افتند.» بنابراین، نه تنها در این دنیا در گِل‌مانده و گرفتارند، بلکه در جهان دیگر نیز ستاره اقبالشان برای همیشه فرومی‌نشیند و در تاریکی ابدی فرو خواهند رفت.

این حکم کوبنده مولانا، نشان می‌دهد که در محکمهٔ عدل الهی، تنها نیت و آگاهی نیست که معیار داوری است، بلکه نتایج اعمال نیز به یک اندازه اهمیت دارد. فریب‌خورده نیز به دلیل غفلت و عدم بیداری، از عواقب عمل خود در امان نیست. این بیان، دعوت به هوشیاری و مسئولیت‌پذیری همگانی است تا انسان نه فریب بخورد و نه فریب دهد؛ چرا که سرانجام هر دو مسیر، در گِل ماندن و افول است. تنها راه رهایی، توبه و بازگشت به سوی خداوند است که از خزان شقاوت به بهار سعادت رهنمون می‌شود؛ نعمتی که فریب‌خوردگان و فریب‌کاران غافل از آن بی‌بهره‌اند.

نکات کلیدی

  • فریب‌خورده و فریب‌کار، هر دو در این دنیا در یک سرنوشت شوم گرفتارند؛ یکی به دلیل ساده‌لوحی و دیگری به سبب حیله‌گری.
  • هر دو گروه در زندگی دنیوی از حقیقت و عواقب اعمالشان «غافل» و بی‌خبرند.
  • در سرای دیگر، ستارهٔ اقبال هر دو به یکسان «آفل» می‌شود و در تاریکی و زوال ابدی فرو می‌روند.
  • عدالت الهی تنها به نیت نمی‌نگرد، بلکه غفلت و بی‌خبری فریب‌خورده را نیز مسئول می‌شناسد.
  • این بیت دعوت به هوشیاری کامل و پرهیز از فریب دادن و فریب خوردن است، چرا که عواقب هر دو مسیر یکسان است.

Sources: d6-s80 · 00:05:06 d6-s80 · 00:06:11 d6-s80 · 00:09:14

به زبانِ تو — 당신의 언어 · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.