읽기› 권 6› 왕자들이 왕에게 작별 인사를 한 후 아버지의 왕국으로 출발하고, 왕이 작별할 때 유언을 다시 강조한 이야기› 대구 3644

M6:3644 — حسن حق بینند اندر روی حور / هم‌چو مه در آب از صنع غیور

حسن حق بینند اندر روی حورهم‌چو مه در آب از صنع غیور
✦ 이 베이트를 한국어로 렌더링

M6:3644

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 그의 녹음된 마스나비 강의에서

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: دیده‌ورانِ حق، زیبایی خداوند را در روی حوریان می‌بینند، همان‌گونه که ماه در آب بازتاب می‌یابد، از آفرینشِ خدای غیور. معنا: برای عارفانِ روشن‌بین، هر زیبایی در جهان، از جمله زیبایی حوریان بهشتی، تجلی‌ای از جمال الهی است، که این نگاه از غیرت خداوند نشأت می‌گیرد که نمی‌گذارد هیچ‌کس جز او معشوق مطلق باشد.

شرح

مولانا در این بیت، با جهشی عارفانه، از تمثیلی زمینی به درکی بلند از جمال الهی می‌رسد. او ابتدا داستان حیله‌گری زلیخا را به یاد می‌آورد که برای جلب یوسف، اتاقش را پر از نگاره‌های چهرهٔ خود کرده بود تا یوسف به هر سو که می‌نگرد، زلیخا را ببیند و ناچار به او نظر کند. اما مولانا بی‌درنگ این تمثیل را برای خدا به کار می‌برد، نه در جهت فریب، بلکه در جهت تجلی. او می‌فرماید: خداوند هم جهان را چنین از صورت خود پر کرده است، اما نه برای گمراهی، بلکه برای هدایت و اشراق.

این جهان، به تمام و کمال، آینه‌ای‌ست که جمال حق را بازمی‌تاباند. هر موجودی در هستی، هر حیوان و هر نامی، در حقیقت روزنه‌ای است که خداوند از آن سر برآورده و خود را به ما می‌نمایاند. همان‌گونه که قرآن می‌فرماید: «فأینما تولوا فثم وجه الله»؛ به هر سو رو کنید، وجه خدا آنجاست. این سخن، فراتر از یک گزارهٔ کلامی، یک تجربهٔ وجودی برای اهل معرفت است. برای «دیده‌روشنان»، هر چیزی یک «دریچه» است، و دین، به تعبیر من، «روزن دیدن» است، یعنی توانایی دیدن خدا در هر شیء و هر پدیده. این نه تنها به معنای آن است که آدمیان بر صورت حق آفریده شده‌اند و آینهٔ بزرگ اویند، بلکه کائنات نیز آینه‌های کوچک‌تری هستند که بازتابندهٔ این جمال‌اند.

تفاوت «عاشق» و «غیرعاشق» در همین نگاه است. آدمی که در بند «ایگو» و خودبینی خویش است، وقتی در آب یا در آینه نگاه می‌کند، تنها صورت خود را می‌بیند. اما «عاشق»، که صورت نفسانی او در معشوق «فانی» شده، دیگر خود را نمی‌بیند. او در آب، معشوق را می‌بیند؛ در هر ذره، جلوه‌ای از او را مشاهده می‌کند. این «فنای» صورت عاشق، او را از خودبینی می‌رهاند و چشمش را به تماشای جمال مطلق باز می‌کند.

حال مولانا این نگاه را به حوریان بهشتی می‌رساند: «حسن حق بینند اندر روی حور». یعنی حتی در زیباترین صورت‌های جسمانی (چون حوریان که در تصویر قرآنی، چشمان درشت و سیاه دارند)، عارف حقیقی نه زیباییِ حوری، بلکه «حسن حق» را می‌بیند. این نگاهِ وحدت‌بین، حاصل «صنع غیور» خداوند است. «غیرت» الهی، حسدی منفی به معنای انسانی نیست؛ بلکه تجلیِ یگانگی و احدیت محض است. خداوند «شرکت‌سوز» است؛ او نمی‌گذارد که هیچ «غیر»ی، معبود یا معشوقِ مطلق شود. غیرت او نمی‌پذیرد که جز او، معشوق حقیقی دیگری در عالم باشد. این «غیرت» به تعبیر مولانا بر «عاشقان» و «صادقان» است، تا آنان را از شرک و دلبستگی‌های دروغین پاک کند. همان‌طور که می‌فرماید: «دیو اگر عاشق شود هم گوی برد / جبرئیلی گشت و آن دیوی بمرد»؛ عشق، کیمیاگری‌ست که دیو را به جبرئیل بدل می‌کند و آدمی را از ناخالصی‌ها می‌سوزاند تا تنها جمال حق را بتواند مشاهده کند. بنابراین، هر زیبایی که در عالم دیده می‌شود، نقشی از جمال خداوند است که از غیرت او بر یگانگی و وحدت سرچشمه می‌گیرد.

نکات کلیدی

  • جهان آینه‌ای تمام‌عیار از جمال الهی است؛ هر موجودی دریچه‌ای به سوی خداوند است.
  • نگاه عارفانه، زیبایی را نه در صورت ظاهری، بلکه در تجلی حق می‌بیند (حتی در روی حور).
  • «غیرت» الهی به معنای «شرکت‌سوز» بودن است؛ خداوند نمی‌گذارد هیچ معشوقی جز او مطلق باشد.
  • عشق، انسان را از خودبینی و «ایگو» رها می‌کند و چشم او را به مشاهدهٔ جمال مطلق می‌گشاید.
  • حتی اگر آدمی «دیو» باشد، عشق می‌تواند او را به «جبرئیل» بدل کند و از ناخالصی‌ها پاک گرداند.

Sources: d6-s80 · 01:00:09 d6-s80 · 01:02:04 d6-s80 · 01:14:30 d6-s80 · 01:18:02

❋

به زبانِ تو — 당신의 언어 · AI

❋

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.