읽기 권 6 술탄의 아들들이 “사람은 금지된 것에 탐욕스럽다”는 원칙에 따라, “우리는 우리의 종된 태도를 보였지만, 당신의 나쁜 성품은 종을 사는 법을 몰랐다”라고 말하며 아버지의 모든 유언과 조언을 무시하고 금지된 성으로 가서 재앙의 구덩이에 빠진 이야기. 그들의 질책하는 영혼이 그들에게 “경고자가 오지 않았는가?”라고 말하고, 그들은 울면서 후회하며 “우리가 들었거나 이해했다면 우리는 불타는 지옥의 동료가 되지 않았을 것이다”라고 말함 대구 3720

M6:3720 — صورت نعمت بود شاکر شود / صورت مهلت بود صابر شود

صورت نعمت بود شاکر شودصورت مهلت بود صابر شود
✦ 이 베이트를 한국어로 렌더링

M6:3720

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 그의 녹음된 마스나비 강의에서

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: اگر (درون آدمی) صورت نعمت باشد، شاکر می‌شود؛ و اگر صورت مهلت باشد، صابر می‌گردد. معنا: این بیت بیانگر آن است که کردار و حالت درونی انسان، پاسخی مستقیم به شکل‌ها و شرایطی است که از عالم غیب بر او پدیدار می‌شود.

شرح

مولانا، در این پاره‌های گهربار مثنوی، پرده از حقیقتی برمی‌دارد که بنیاد ادراک ما از جهان و کنش‌های ما در آن است: تعامل دیالکتیکی «صورت» و «بی‌صورتی». من بارها گفته‌ام که مولانا خود را در تنگنای تمثیل و مثال می‌بیند؛ او می‌گوید: «مثال‌های من هیچگاه به قد و قامت ممثول نیستند»، اما گریزی هم از آن نیست، چرا که بدون مثال، فهم حقایق متعالی دشوار می‌شود. اینجاست که او به سراغ «صورت» می‌رود تا نیت و اندیشه را در قالب عمل، و عطا و مهلت را در قالب واکنش‌های روحی بنشاند.

در بیت «صنع بی‌صورت بکارد صورتی / تن بروید با حواس و آلتی»، خداوند را به مثابه «صانع بی‌صورت» می‌بیند که «صورت‌ها» را می‌کارد. این «صورت‌ها» هم می‌توانند اندیشه‌ها و انگیزه‌های درونی باشند، هم شرایط و عطاهای بیرونی. بیت مورد بحث ما، «صورت نعمت بود شاکر شود / صورت مهلت بود صابر شود»، نمونه‌ای درخشان از این قاعده است. مولانا در اینجا به ما نشان می‌دهد که چگونه وقتی «صورت نعمت» در درون یا بیرون آدمی پدیدار می‌شود، نتیجه آن شکرگزاری است. و هنگامی که «صورت مهلت» — که اغلب به معنای رخصت یا فرصتی است که خداوند می‌دهد، و گاهی به معنای آزمون و تأخیر در اجابت — رخ می‌نماید، محصول آن صبر و استقامت است.

من قبلاً اشاره کرده‌ام که مولانا در به‌کارگیری واژه «صورت» دقت فیلسوفانهٔ دقیقی ندارد و گاهی آن را به مثابه علت و گاهی به مثابه معلول به‌کار می‌برد؛ اما این گشودگی و عدم تصلب، خود راه را برای فهم گسترده‌تر باز می‌کند. اینجا «صورت» می‌تواند هم نیت و انگیزه‌ای باشد که در باطن فرد می‌نشیند و او را به شکر یا صبر وامی‌دارد، هم حالتی بیرونی که او را به آن حال وامی‌دارد. نکتهٔ محوری این است که این کنش‌ها، یعنی شاکر شدن یا صابر شدن، صرفاً واکنش‌هایی مکانیکی نیستند، بلکه ریشه در آن «صورت بی‌صورت» الهی دارند که در هستی ما کاشته شده‌اند. این همان «وحی حق» است که از ما واکنش‌هایی متناسب با حق را برمی‌انگیزد. اینگونه است که مولانا به ما می‌آموزد، هیچ کنشی بی‌ریشه نیست و ریشهٔ عمیق‌ترین کنش‌های ما در غیب و بی‌صورتی نهفته است.

نکات کلیدی

  • کنش‌های انسان بازتابی از «صورت‌های» غیبی است که در او کاشته می‌شود.
  • اگر صورتی از نعمت پدیدار شود، پاسخ فطری آن شکرگزاری است.
  • در برابر صورتی از مهلت و آزمون، روح آدمی به صبر و استقامت گرایش می‌یابد.
  • مولانا «صورت» را هم به معنای نیت و انگیزه درونی به کار می‌برد و هم به معنای شرایط و عطای بیرونی.
  • رفتارهای ما ریشه‌هایی عمیق در عالم بی‌صورت دارند که به واسطهٔ صورت‌ها نمودار می‌شوند.

Sources: d6-s83 · 11:36 d6-s83 · 13:21 d6-s83 · 16:29

به زبانِ تو — 당신의 언어 · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.