읽기 권 6 술탄의 아들들이 “사람은 금지된 것에 탐욕스럽다”는 원칙에 따라, “우리는 우리의 종된 태도를 보였지만, 당신의 나쁜 성품은 종을 사는 법을 몰랐다”라고 말하며 아버지의 모든 유언과 조언을 무시하고 금지된 성으로 가서 재앙의 구덩이에 빠진 이야기. 그들의 질책하는 영혼이 그들에게 “경고자가 오지 않았는가?”라고 말하고, 그들은 울면서 후회하며 “우리가 들었거나 이해했다면 우리는 불타는 지옥의 동료가 되지 않았을 것이다”라고 말함 대구 3740

M6:3740 — فاعل مطلق یقین بی‌صورتست / صورت اندر دست او چون آلتست

فاعل مطلق یقین بی‌صورتستصورت اندر دست او چون آلتست
✦ 이 베이트를 한국어로 렌더링

M6:3740

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 그의 녹음된 마스나비 강의에서

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: فاعل مطلق هستی، بی‌گمان بی‌صورت است؛ و صورت‌ها در دست او، همچون ابزارها هستند. معنا: این بیت بیان می‌کند که آفریدگار اصلی و مطلق، ماهیتی بی‌شکل و بی‌صورت دارد و تمام موجودات و پدیده‌های جهان، تنها ابزارها و جلوه‌هایی هستند که او برای ظهور اراده و قدرت خود به کار می‌گیرد.

شرح

این بیت عمیق، تصویری اساسی از جهان‌بینی مولانا به دست می‌دهد: خالق مطلق، خود بی‌صورت و بی‌شکل است، و تمام صورت‌ها، یعنی پدیده‌های این جهان مادی و هستی‌های دارای شکل، ابزارهایی در دست او هستند. این «بی‌صورتی» را باید به مثابه جوهر، ماهیت و عقل کُلی دانست که منشأ تمام «صورت‌ها»ست. جهان، در حقیقت، یک "فکرت" یا اندیشه‌ای‌ست که از عقل کُلِ الهی نشأت گرفته و به صورتِ مادی متجلی شده است. درست مانند یک معمار که اندیشه‌ای بی‌صورت (نقشه ذهنی) در سر دارد و سپس با ابزارهایی چون سنگ و چوب (که خود نیز صورت‌اند) به آن اندیشه، صورتِ بیرونیِ یک ساختمان را می‌بخشد، خداوند نیز با صورت‌های عالم، "فکرت" خویش را محقق می‌سازد.

مولانا تأکید می‌کند که این صورت‌ها نه فقط آفریدهٔ بی‌صورت‌اند، بلکه خادم و وسیله‌ای برای بازگشت به بی‌صورت نیز هستند. او می‌گوید: «صورت از بی‌صورتی آمد برون / باز شد که انا الیه راجعون». تمام صورت‌ها مسیری دایره‌وار را طی می‌کنند؛ از بی‌صورت برمی‌آیند و به سوی بی‌صورت بازمی‌گردند. در این میان، صورت‌ها به منزلهٔ ابزارها و "آلت" در دست فاعل مطلق عمل می‌کنند تا نظم و نظام عالم را سامان دهند.

نکتهٔ بسیار مهم این است که ما انسان‌ها به طور طبیعی، بی‌صورت را تنها در "صورت‌ها" می‌توانیم ببینیم. این جهان به معنایی، "صورتی‌ست که خدا به خود داده است، ماسکی‌ست که بر بی‌صورت خویش زده است". ما قدرت کنار زدن این ماسک و رؤیت مستقیم بی‌صورت را نداریم و اساساً ملزمیم که معانی الهی را در همین الفاظ و پدیده‌های عالم بجوییم. همان‌طور که برای درک معنای یک سخن، باید به واژه‌ها و ساختار زبانی آن رجوع کرد، برای درک "فکرت" الهی نیز باید به صورت‌های این جهان نگریست. بی‌صورت، از فرط عظمت، متحیرکننده است و تجلی‌اش در صورت‌ها، راهی‌ست برای ادراک محدود ما.

مولانا در اینجا تلنگری به طبیعت‌گرایان و ماتریالیست‌ها می‌زند که تنها به صورت‌ها اکتفا می‌کنند و جوهر بی‌صورت را انکار می‌کنند. او می‌گوید این گروه "بت‌تراش و بت‌پرست" می‌شوند، چرا که صورتِ واحدِ طبیعت را می‌پرستند و فراموش می‌کنند که این تنها یک صورت از هزاران صور ممکن است که وجود می‌تواند به خود بگیرد. حتی انکار بی‌صورت نیز خود از ظهورات همان بی‌صورت است؛ "خود از او یابد ظهور انکار او / نیست غیر عکس خود این کار او". این نشان‌دهندهٔ احاطهٔ مطلق بی‌صورت بر تمامی هستی، از اقرار تا انکار، است.

نکات کلیدی

  • خالق مطلق هستی، ماهیتی بی‌شکل و بی‌صورت دارد.
  • تمام پدیده‌های عالم (صورت‌ها) ابزارهایی در دست خالق بی‌صورت هستند.
  • جهان تجسم خارجی یک "فکرت" یا اندیشهٔ الهی است.
  • ما بی‌صورت را فقط از طریق صورت‌ها می‌توانیم ادراک کنیم؛ جهان ماسکی بر چهرهٔ بی‌صورت الهی است.
  • معنای هستی را باید در درون صورت‌های عالم جستجو کرد، نه با کنار زدن آن‌ها.
  • ماتریالیسم که فقط به صورت‌ها بسنده می‌کند، نوعی "بت‌پرستی" است و جوهر بی‌صورت را نادیده می‌گیرد.

Sources: d6-s83 · 40:34 d6-s83 · 47:07 d6-s83 · 49:16 d6-s83 · 55:22

به زبانِ تو — 당신의 언어 · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.