읽기 권 6 술탄의 아들들이 “사람은 금지된 것에 탐욕스럽다”는 원칙에 따라, “우리는 우리의 종된 태도를 보였지만, 당신의 나쁜 성품은 종을 사는 법을 몰랐다”라고 말하며 아버지의 모든 유언과 조언을 무시하고 금지된 성으로 가서 재앙의 구덩이에 빠진 이야기. 그들의 질책하는 영혼이 그들에게 “경고자가 오지 않았는가?”라고 말하고, 그들은 울면서 후회하며 “우리가 들었거나 이해했다면 우리는 불타는 지옥의 동료가 되지 않았을 것이다”라고 말함 대구 3745

M6:3745 — پس چه عرضه می‌کنی ای بی‌گهر / احتیاج خود به محتاجی دگر

پس چه عرضه می‌کنی ای بی‌گهراحتیاج خود به محتاجی دگر
✦ 이 베이트를 한국어로 렌더링

M6:3745

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 그의 녹음된 마스나비 강의에서

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: پس ای بی‌گهر (ای بی‌ارزش ذاتی)، چه چیز را عرضه می‌کنی؟ / نیاز خود را به نیازمندی دیگر. معنا: این بیت با لحنی سرزنش‌آمیز، انسان را از عرضه‌ی نیازهایش به دیگر موجودات که خودشان نیازمندند، باز می‌دارد و او را به درگاه بی‌نیاز مطلق فرا می‌خواند.

شرح

من بارها در شرح مثنوی گفته‌ام که مولانا، در مواجهه با نظام هستی و سلسلهٔ علل، ما را به درگاه «بی‌صورت» دعوت می‌کند، نه «صورت». این بیت، چکیدهٔ همین نگاه ژرف است؛ نگاهی که صورت‌های این جهان را کاسه‌هایی خالی می‌بیند که بی‌صورت آن‌ها را پر کرده است. خطاب «ای بی‌گهر» در این بیت، هم به ذاتِ تهی و بی‌اصالتِ هر موجودِ ممکن‌الوجودی اشاره دارد که هر آنچه دارد از دیگری دارد، و هم تلویحاً به فقر ذاتی انسان در برابر خداوند.

مولانا اینجا بی‌پرده می‌گوید که «صورتی از صورت دیگر کمال گر بجوید باشد آن عین ضلال». این عین گمراهی است که موجودی نیازمند، حاجت خود را نزد موجودی دیگر عرضه کند که او نیز مانند خودش غرق در نیاز است. این بیان، طعنه‌ی شدید مولانا به هرگونه دلبستگی به غیر خداست؛ چه در طلب قدرت و کمال از قدرت‌های زمینی، چه در گدایی حقیقت از مفاهیم و صورت‌های ذهنی. این همان چیزی است که در دعای صحیفهٔ سجادیه آمده است: «کیف یسأل محتاج محتاجاً؟» (چگونه محتاجی از محتاجی دیگر درخواست می‌کند؟).

این آموزه از ارکان توحید و توکل در عرفان است. اما بسیار مهم است که این را به درستی بفهمیم و دچار افراط نشویم. مولانا این سخن را در درجهٔ اول در ساحت معنویت و معرفت، و در خصوص طلب کمال و حقیقت بیان می‌کند. او مطلقاً مخالف این نیست که در زندگی مادی، از اسباب و وسایل طبیعی و از یاریِ دیگر انسان‌ها بهره ببریم. من به صراحت در سخنرانی‌ها گفته‌ام که کسی نباید به بهانه‌ی توکل، بیمار شود و به طبیب و دارو رجوع نکند و فقط منتظر شفای الهی بنشیند؛ «هیچ کسی این را نگفته، هیچ پیامبری هم این را نیاورده است». این «مالیخولیاست، این جنونه، این 'This is lunacy'» که انسان عاطل و باطل بنشیند و منتظر بماند تا روزی‌اش از سقف فرود آید.

پس مراد مولانا از این بیت، در درجهٔ اول گدایی از صورت‌ها و مفاهیم برای فهم حقیقت مطلق است. او می‌گوید: «کز تفکر جز صور ناید به پیش». از راه اندیشه و مفهوم‌سازی، جز صورت‌های جدید به دست نمی‌آید که هر یک خود محتاج توضیح و تعریف دیگری است. خداوند را باید در «افنای خویش» یافت، نه در صورت‌سازی‌های ذهنی. باید خود را تهی و خالی کرد تا از بی‌صورت پر شود؛ همان‌طور که در روایات، خداوند به پیامبری وحی کرد که به امتش بگوید «چاله بکنند» تا باران ببارد. باید «آب کم جو، تشنگی آور به دست» تا آب بجوشد. پس ای انسان، خودت را از این «بی‌گهر»یِ ذاتی و از هرگونه اتکا به خود یا دیگری پاک کن و روی به آستان بی‌صورت آور که او تنها بی‌نیاز مطلق است.

نکات کلیدی

  • مخاطب نباید نیاز خود را به موجودات دیگر که خود نیازمندند، عرضه کند.
  • کمال و حقیقت را باید از «بی‌صورت» مطلق (خداوند) طلبید، نه از «صورت‌ها» (مخلوقات و مفاهیم).
  • این طلب از غیر خدا، عین ضلالت و گمراهی است.
  • این آموزه به معنای نفی اسباب مادی و توکل کورکورانه نیست؛ در زندگی مادی می‌توان از دیگران کمک خواست.
  • جستجوی خدا در «افنای خویش» و تهی کردن نفس از تعلقات است، نه در صورت‌سازی‌های فکری.
  • «ای بی‌گهر» اشاره به فقر ذاتی و بی‌اصالتی همهٔ موجودات ممکن‌الوجود دارد.

Sources: d6-s83 · 55:22 d6-s83 · 47:07 d6-s83 · 43:40

به زبانِ تو — 당신의 언어 · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.