읽기 권 6 그 사람이 기뻐하며 소원을 이루고 하느님께 감사하며 경배하고, 하느님의 경이로운 징표와 그 해석이 어떤 이성이나 이해로도 도달할 수 없는 방식으로 나타나는 것에 놀라며 돌아감 대구 4339

M6:4339 — گمرهی را منهج ایمان کند / کژروی را محصد احسان کند

گمرهی را منهج ایمان کندکژروی را محصد احسان کند
✦ 이 베이트를 한국어로 렌더링

M6:4339

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 그의 녹음된 마스나비 강의에서

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: خداوند گمراهی را به راهی برای ایمان مبدل می‌کند / و کژروی را به دروگاهی از احسان می‌گرداند. معنا: خداوند با لطف پنهان خود، خطاها و انحرافات ظاهری انسان را به وسیله‌ای برای هدایت و ایمان تبدیل می‌کند و از اعمال نادرست او، خیر و احسان می‌آفریند.

شرح

این بیت یکی از عمیق‌ترین آموزه‌های مثنوی در باب «لطف خفی» خداوند را پیش روی ما می‌گشاید. مولانا می‌فرماید که گاهی آنچه در ظاهر، گمراهی و کژروی محض به نظر می‌رسد، در پس پرده و باطنی دارد که جز با نگاهی از جنس الطاف خفیه الهی قابل درک نیست. پروردگار، با حکمت و تدبیر خود، گناه و خطای بنده را نه تنها می‌بخشد، بلکه آن را به ابزاری برای رشد و قرب او تبدیل می‌کند، گویی که مقصد نهایی در دل همین راه کژ نهفته است. این همان «عین ضلالت» است که خداوند از سر کرم، آن را به «وسیله‌ای اندر رشد و سود» تبدیل می‌کند.

این تدبیر الهی، تجلی «مکر» خداوند است که باید همواره از آن بیمناک بود، چنان که در قرآن کریم آمده: «وَ مَکَروا وَ مَکَرَ اللهُ وَ اللهُ خَیرُ الماکِرین». این مکر، که به معنای تدبیر پنهان و فراتر از فهم متعارف ماست، گاهی چنان عمل می‌کند که «اندرون زهر، تریاق آن حفی»؛ پادزهر را در دل زهر می‌نهد. سعدی نیز در گلستان اشاره می‌کند: «الا لا تجزعن اخ البلیه فللرحمان الطاف خفیه».

اما چرا خداوند چنین می‌کند؟ مولانا دو دلیل مهم برای این حکمت الهی برمی‌شمارد: نخست، «تا نباشد هیچ محسن بی‌وجا»؛ یعنی هیچ نیکوکاری، هیچ مؤمنی نباید از لغزش و خطا ایمن باشد. همواره باید در لبه خوف باشد که مبادا بلغزد. حتی پیامبران نیز هر روز در نماز خود می‌گفتند «اهدنا الصراط المستقیم»، از بیم انحراف، با وجود آنکه بر صراط مستقیم بودند. و دوم، «تا نباشد هیچ خائن بی‌رجا»؛ یعنی هیچ گناهکاری نباید از رحمت و بخشش الهی ناامید شود. باب توبه و بازگشت همواره گشوده است و امید به رحمت خدا هرگز نباید گسسته شود.

در واقع، این بیت به عمق و ماهیت «کیمیای توبه» اشاره دارد. توبه صرفاً پاک کردن گناهان و بازگشت به حالت قبل نیست، بلکه سیئات را به حسنات مبدل می‌کند و آدمی را به مراتبی بلندتر از آنچه پیش از گناه بوده می‌رساند. این همان جهش و معراجی است که پس از شکست و ندامت حاصل می‌شود. گویی کرامت‌هایی هست که تنها پس از گناه و توبه نصیب انسان می‌شود، چنانکه حافظ می‌گوید: «مستحق کرامت گناهکارانند». در این مسیر، گاه گناهی مبارک می‌شود؛ «بس خجسته معصیت کان کرد مرد» – به شرط آنکه به ندامت، توبه و دگرگونی درونی بینجامد. چنین معصیتی، با خود برکت و خجستگی به ارمغان می‌آورد.

نکات کلیدی

  • خداوند حتی از گمراهی و کژروی انسان، راهی برای هدایت و ایمان می‌آفریند.
  • مکر الهی تدبیری پنهان است که ظاهرش سخت و باطنش لطف و احسان است.
  • لطف خفی الهی هم برای ایجاد خوف در نیکوکاران و هم برای ایجاد امید در گناهکاران است.
  • توبه صرفاً پاک کردن گناه نیست، بلکه کیمیایی است که سیئات را به حسنات مبدل می‌کند.
  • گاهی یک گناه منجر به توبه می‌تواند انسان را به مراتبی بالاتر از انسان‌های گناه‌نکرده برساند.

Sources: d6-s96 · 21:11:32 d6-s96 · 23:16:30 d6-s96 · 22:00:00

به زبانِ تو — 당신의 언어 · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.