M2:161 — همچو صیادی سوی اشکار شد / گام آهو دید و بر آثار شد

Dalam bait ini, Rumi melanjutkan perbandingan antara kaum terpelajar (ahli ilmu) dan kaum Sufi (ahli makrifat). Jika bekal seorang terpelajar adalah "bekas pena" (آثار قلم, ātsār-i qalam)—yakni buku dan pengetahuan teoretis—maka bekal seorang Sufi adalah "bekas kaki" (آثار قدم, ātsār-i qadam). Bait ini melukiskan makna dari "bekas kaki" tersebut melalui perumpamaan seorang pemburu.

Pemburu tidak memulai dengan mencium aroma sang rusa; ia mulai dengan mengenali dan mengikuti jejak kakinya di tanah. Demikian pula, seorang pejalan spiritual (sālik) memulai pencariannya dengan mengikuti jejak-jejak yang tampak—tanda-tanda, ajaran, dan teladan lahiriah dari seorang guru atau para pendahulu yang saleh. Ini adalah tahap awal yang penting, di mana disiplin dan peneladanan menjadi panduan.

Namun, seperti yang disiratkan dalam bait-bait selanjutnya, jejak-jejak ini hanyalah sarana untuk mencapai tujuan yang lebih tinggi. Pada akhirnya, sang pemburu tidak lagi memerlukan jejak kaki karena ia akan dipandu oleh aroma kesturi dari rusa itu sendiri. Ini melambangkan transisi dari pengetahuan yang diperoleh (melalui jejak) ke pengalaman spiritual langsung (mencium "aroma" hakikat).

This couplet builds on the previous one, which contrasts the scholar's knowledge (the 'traces of the pen') with the Sufi's (the 'traces of the foot'). Here, Rumi likens the Sufi to a hunter on a spiritual quest. The 'traces' (āthār) are the footprints of the gazelle—the initial, external signs and practices that set the seeker on the path.

The imagery connects to a deeper etymological and conceptual point. The Sufi is often called an ʿārif (a knower, a gnostic). While this is usually linked to knowledge (maʿrifah), some scholars, as Dr. Soroush notes, trace it to the Arabic word ʿarf, meaning 'fragrance' or 'scent.' In this reading, the ʿārif is one with a super-keen spiritual sense of smell, able to detect the scent of the Divine Reality, much as a hunter follows the musk of a gazelle.

The couplet thus illustrates the first stage of the journey. The seeker begins by following external signs (the footprints), but as the next verses explain, this disciplined tracking eventually leads to a more direct and profound perception—the scent itself—which becomes the true guide.

مولانا در اینجا روش سلوک صوفیانه را به شکار تشبیه می‌کند. همان‌طور که توشه‌ی راه دانشمند، نوشته‌ها و «آثار قلم» اوست، توشه‌ی راه صوفی، «آثار قَدَم» است؛ یعنی دنبال کردن ردّ پای پیران و راهنمایان طریقت.

این بیت، صوفی را به شکارچی‌ای مانند می‌کند که در ابتدا برای یافتن شکار (که نماد حقیقت است)، به دنبال نشانه‌های ظاهری و ملموس، یعنی ردّ پای آهو، می‌رود. این «ردّ پا» همان دستورات، راهنمایی‌ها و شریعت ظاهری است که سالک در ابتدای راه به آن‌ها نیازمند است. این مرحله، مرحله‌ی تقلید و پیروی از نشانه‌هاست. اما همان‌طور که در ابیات بعدی مشخص می‌شود، این تنها نقطه‌ی شروع است و هدف نهایی نیست. سالک با شکرگزاری و پیمودن این راه ابتدایی، به تدریج به مرحله‌ای می‌رسد که دیگر به ردّ پا نیازی ندارد، بلکه مستقیماً با «بوی مشک» آهو هدایت می‌شود که نمادی از درک مستقیم، شهود و جاذبه‌ی معنوی حقیقت است.