لوستل› دفتر ۱› د الهي عقلونو د مرغانو د وزرونو صفت› بيت ۱۵۹۰
M1:1590 — شرح این کوته کن و رخ زین بتاب / دم مزن والله اعلم بالصواب
M1:1590
مانا · به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI
مولانا در این بیت، سخن گفتن در باب مراتب عالی معنوی و لامکان را متوقف می‌کند، زیرا این حقایق وصف‌ناپذیرند و زبان از بیان آن‌ها قاصر است و تنها خدا به حقیقت امور آگاه است.
این بیت نقطهٔ عطفی در این بخش از مثنوی است. مولانا پس از توصیف مقام والای عارف کامل، که او را به پرنده‌ای ضعیف با سلیمانی در درون تشبیه کرده، به اوج مفاهیم عرفانی می‌رسد. او از عالمی «لامکان» سخن می‌گوید که فراتر از وهم و خیال سالکان است و حتی مکان و لامکان هر دو در فرمان اویند.
درست در همین نقطه، مولانا ناگهان رشتهٔ کلام را قطع می‌کند. او به خود و به خواننده هشدار می‌دهد که شرح این معانی را باید کوتاه کرد و از آن روی برگرداند. این کار صرفاً یک تغییر موضوع نیست، بلکه یک اصل مهم عرفانی است: اذعان به ناتوانی زبان در بیان تجربه‌های متعالی. برخی حقایق، به ویژه ذات الهی و مراتب بالای اولیای حق، گفتنی نیستند، بلکه یافتنی‌اند. اصرار بر شرح آن‌ها با کلمات، تنها به سوءتفاهم و خیال‌پردازی می‌انجامد.
عبارت پایانی، «والله اعلم بالصواب»، یک اقرار فروتنانه به محدودیت دانش بشری است. مولانا با استفاده از این عبارت رایج دینی، بحث را به صاحب اصلی معرفت، یعنی خداوند، واگذار می‌کند و بلافاصله در بیت بعد، اعلام می‌کند که به داستان اصلی «طوطی و بازرگان» بازمی‌گردد. این بازگشت از اوج عرفان نظری به دل یک داستان، روش آموزشی مثنوی را به خوبی نشان می‌دهد: حقایق بزرگ نه در بحث‌های انتزاعی، که در خلال قصه‌ها و تمثیل‌ها بهتر درک می‌شوند.
- رخ زین بتاب
- از این موضوع روی بگردان، آن را رها کن
- دم مزن
- ساکت باش، حرفی نزن، سخن نگو
- والله اعلم بالصواب
- و خدا به آنچه درست است داناتر است (عبارتی عربی برای پایان دادن به بحث و واگذاری حقیقت به خدا)
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.