M1:238 — وَهم موسی با همه نور و هنر / شد از آن محجوبْ تو بی پر مپر

Rumi nos ofrece aquí una profunda lección sobre la diferencia entre la apariencia externa y la realidad interna, y sobre la necesidad de la humildad ante la sabiduría oculta. Evoca la historia de Moisés y Jidr (Khidr), en la que Moisés, a pesar de toda su luz profética (nur) y su conocimiento divino, permaneció velado (mahjub) ante los actos de Jidr (como perforar una barca o matar a un joven). Moisés percibió las acciones de Jidr como incorrectas en su apariencia, mientras que su esencia interior estaba repleta de gracia y sabiduría divinas.

La advertencia de Rumi, «tú, sin alas, no emprendas el vuelo», es un llamado directo al lector. En esencia, dice: «Si Moisés, con toda su grandeza, no pudo comprender el secreto de esta historia y protestó, ¿cómo te atreves tú, que careces de las alas del entendimiento completo, a precipitarte y emitir juicios apresurados?». Esta expresión es una llamada a evitar los prejuicios y a reflexionar sobre asuntos que parecen irrazonables en la superficie. Si no comprendemos algo, no debemos descartarlo como falso; más bien, debemos considerar la posibilidad de un secreto oculto que yace más allá de los confines de nuestra limitada percepción.

Rumi extiende esta idea a un punto clave en las ciencias humanas. En los fenómenos naturales, las apariencias suelen corresponder a las realidades internas; pero en el ámbito humano, observamos comportamientos que comparten una misma forma externa, pero cuyos significados internos son completamente diferentes. Las ciencias humanas son más desafiantes precisamente por esta razón, porque se debe trascender la superficie para acceder al significado interior de las acciones.

El verso siguiente de Rumi, «Aquello es una rosa roja, no lo llames sangre / Está ebrio de intelecto, no lo llames loco», complementa esta advertencia. Subraya que no se debe juzgar por las apariencias; lo que parece sangre puede ser una rosa roja, y quien parece loco puede estar embriagado de una profunda sabiduría. Aquí vemos que incluso Moisés estuvo inicialmente velado a la comprensión de que una «buena acción» a veces puede tener una «mala apariencia», y esta es una sabiduría que el Masnavi ofrece a quienes tienen perspicacia.

مولانا در اینجا درسی عمیق دربارهٔ تفاوت میان ظاهر و باطن و ضرورت فروتنی در برابر حکمت پنهان می‌دهد. او داستان موسی و خضر را به یاد می‌آورد که چگونه موسی، با آن همه نور نبوی و دانشی که از حق دریافت کرده بود، از درک اعمال خضر (که کشتی را سوراخ کرد و کودکی را کشت) در پرده ماند. موسی اعمال خضر را به ظاهر نادرست می‌دید، حال آنکه باطنشان سرشار از لطف و حکمت الهی بود.

خطاب «تو بی پر مپر» از مولانا، هشداری صریح به خواننده است. او می‌گوید: «موسی با آن عظمتش نتوانست راز این قصه را دریابد و اعتراض کرد؛ پس تو که حتی بال و پرِ فهم کامل نداری، چگونه می‌خواهی بی‌محابا وارد شوی و قضاوت‌های عجولانه کنی؟» این بیان، ندای پرهیز از پیش‌داوری و ضرورت تأمل در اموری است که در ظاهر نامعقول به نظر می‌رسند. اگر چیزی را نفهمیدیم، نباید آن را باطل بخوانیم، بلکه باید به امکان وجود رازی در آن گمان بریم که از حیطهٔ درک محدود ما بیرون است.

مولانا این مسئله را به یک نکتهٔ کلیدی در فهم امور انسانی بسط می‌دهد. در پدیده‌های طبیعی، ظواهر معمولاً با بواطن تطابق دارند؛ اما در عالم انسانی، رفتارها و پدیده‌هایی را می‌بینیم که ظاهری واحد دارند، اما باطنشان کاملاً متفاوت است. علوم انسانی به همین دلیل دشوارتر است، زیرا باید از ظاهر عبور کرد و به باطن اعمال راه برد.

بیت پسین مولانا، «آن گل سرخ است، تو خونش مخوان / مست عقل است او، تو مجنونش مخوان»، مکمل این هشدار است. او تأکید می‌کند که نباید بر اساس ظاهر سطحی قضاوت کرد؛ آنچه خون به نظر می‌رسد، شاید گلی سرخ باشد، و آنکه دیوانه می‌نماید، ممکن است مستِ عقلی عمیق باشد. این درس، جوهر حکمت مثنوی است: از «شکایت» ظاهری به «حکایت» باطنی رسیدن و از قضاوت سطحی به ادراک عمیق‌تر پرواز کردن.