لوستل› دفتر ۱› د بقال او طوطي کيسه او په دوکان کښې د طوطي لخوا د تېلو تويول› بيت ۲۸۸
M1:288 — آن منافق با موافق در نماز / از پی استیزه آید نه نیاز
M1:288
شرحِ سروش — د هغه د مثنوي له ثبت شویو لیکچرونو څخه
این متن بر پایهٔ سخنرانیهای ضبطشدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.
ترجمه و معنا
ترجمه به فارسی روان: آن منافق در کنار موافق (مؤمن) به نماز میایستد، اما هدفش ستیزهجویی و جدال است نه اظهار نیاز و بندگی خالص. معنا: مولانا در این بیت تفاوت عمیق بین ظاهر و باطن اعمال را نشان میدهد؛ منافق و مؤمن هر دو یک کار میکنند (نماز میخوانند)، اما انگیزه و نیتشان کاملاً متفاوت است.
شرح
مولانا در اینجا، همچون موارد متعدد دیگری در مثنوی، پرده از روی یک حقیقت بسیار مهم برمیدارد: اینکه شباهت ظاهری افعال هرگز ضامن یگانگی باطنی و معنوی آنها نیست. ظاهرِ امور میتواند یکسان باشد، اما سیرت و جان و نیت آنها تفاوتی از زمین تا آسمان داشته باشد. این همان خطای مهلکی است که بسیاری از آدمیان را به گمراهی میاندازد.
من این را بارها گفتهام که «جمله عالم زین سبب گمراه شد / کم کسی ز ابدال حق آگاه شد». مردم میبینند که پیامبران هم بشرند، میخوابند و میخورند، پس گمان میکنند که با خودشان فرقی ندارند. اما مولانا قاطعانه میگوید: «هست فرقی در میان بیمنتها». این خطای قیاسِ ظاهر بر باطن، از کوری (عما) میآید.
مولانا برای روشن کردن این تمایز، مثالهای درخشانی میآورد: دو زنبور از یک گل میخورند، اما یکی نیش میشود و دیگری عسل. دو آهو از یک چراگاه تغذیه میکنند، اما یکی سرگین میدهد و دیگری مشک ناب. حتی دو نی از یک آبخور آب مینوشند، اما یکی خالی و بیمغز است و دیگری پر از شکر. اینها همه نشان میدهد که نه منبع و نه ظاهر، حکمی بر باطن نمیدهند.
این نکته حتی در مورد «غذا» هم صدق میکند. همان خوراک واحد، در یک جان میتواند بخل و حسد بیافریند و در دیگری، عشق احد. همانطور که قرآن میفرماید، قرآن برای مؤمنین شفا و رحمت است، اما برای ظالمین جز خسارت نمیافزاید. یک غذای واحد، در دو مزاج متفاوت، دو نتیجه کاملاً مختلف میدهد. کارخانهی وجود آدمی است که مواد خام را به چه محصولی تبدیل میکند.
بیت مورد بحث ما، در اوج این تمایز میان ظاهر و باطن قرار میگیرد. مولانا میگوید که کافران در جدال (مری)، بوزینهطبعاند؛ یعنی اهل تقلید ظاهریاند. آنها فکر میکنند که کارشان مثل کار دیگری است، اما این فقط شباهت در «صورت» است. نیت و انگیزه کاملاً متفاوت است. عمل از امر الهی برمیخیزد یا از ستیزهجویی؟ همین تفاوت بنیادین را در این بیت میبینیم:
یک منافق و یک مؤمن، هر دو میتوانند در یک صف، یک نماز را اقامه کنند. ظاهرِ نماز یکی است: رکوع، سجود، قیام. اما «روح» آن نماز، «معنا» و «نیت» آن، از هم جداست. مؤمن نماز را از سرِ نیاز و بندگی و اخلاص میخواند، از سرِ عشق و وصل. اما منافق، این عمل را از پیِ استیزه و جدال انجام میدهد، از پیِ ریا و نمایش، از سرِ رقابت و فریب. او هدفش وصل نیست، بلکه اثبات خود یا تقابل با دیگری است.
این دو گروه، در ظاهر بر سر یک بازی هستند، اما در باطن، متعلق به دو «پلانت» و دو «شهر» کاملاً متفاوتاند. مؤمنان در این بازی به برد و وصول میرسند، چرا که نیتشان حق و حقیقت است؛ اما منافقان به مات و خسران ابدی دچار میشوند، چرا که نیتشان ستیزه و ریای محض است. باید این فرق عمیق را دید و از ظاهربینی و قیاسهای بوزینهگانه دوری جست تا حقیقت به ما لبخند زند.
نکات کلیدی
- اعمال یکسان، نیتهای متفاوت: تشابه ظاهری اعمال هرگز به معنای یگانگی باطنی آنها نیست.
- قیاس ظاهربینانه: نادیده گرفتن تفاوتهای عمیق در انگیزهها و قلبها، منجر به گمراهی میشود.
- منافق در ستیز، مؤمن در نیاز: منافق از روی رقابت و ریا عمل میکند، در حالی که مؤمن از سر نیاز و بندگی راستین.
- تفاوت در محصول وجودی: همانند زنبوری که از یک گل نیش و دیگری عسل میسازد، انسانها نیز از یک خوراک، بخل یا عشق میآفرینند.
- «طبع» آفت جان: عمل کردن صرفاً بر اساس طبیعت و تقلید، بدون عقل و اختیار، آفتی برای روح است.
- مات و برد در نهایت: در پایان این بازی، مؤمنان به برد میرسند و منافقان به مات، زیرا نیتها سرنوشت را تعیین میکنند.
Sources: d1-s22 · 53:30:40 d1-s22 · 01:07:11 d1-s22 · 01:10:45 d1-s23 · 03:32:00
This text was reconstructed from Dr. Abdolkarim Soroush's recorded Masnavi lectures. It has not been reviewed and approved by him.
Translation & meaning
Translation: That hypocrite, with the believer, stands in prayer; / He comes for contention, not for sincere need. Meaning: This verse illustrates the profound difference between the outward act and the inner intention: a hypocrite and a sincere believer may perform the same ritual, but their motivations are fundamentally opposed, one seeking conflict and the other true devotion.
Explanation
Mawlana, here as in many other instances throughout the Masnavi, unveils a profoundly significant truth: that the apparent similarity of actions never guarantees an underlying spiritual unity. The outward form of things can be identical, yet their essence, spirit, and intention can differ as much as heaven from earth. This is the fatal error that leads so many astray.
I have said this repeatedly: "The entire world went astray for this reason; / Few came to know the truly transformed ones (abdāl)." People observe that prophets are also human, they sleep and eat, and so they assume there is no difference between them and themselves. But Mawlana states unequivocally: "There is an infinite difference between them." This error of judging the inner by the outer stems from a blindness (ʿamā).
Mawlana brings brilliant examples to clarify this distinction: two bees feed from the same flower, but one yields a sting, the other honey. Two deer graze on the same pasture, but one produces dung and the other pure musk. Even two reeds drink from the same water source, but one is empty and hollow, while the other is full of sugar. All these demonstrate that neither the source nor the appearance dictates the inner reality.
This principle holds true even for "food." The same sustenance, in one soul, can generate avarice and envy, and in another, the love of the One (ʿishq-e Aḥad). Just as the Quran states, the Quran is a healing and mercy for believers, but it only adds loss for the wrongdoers. A single food, in two different temperaments, yields two entirely different outcomes. It is the factory of one's being that determines what product the raw material becomes.
The verse we are discussing stands at the apex of this distinction between outer and inner. Mawlana states that infidels (kāfirān) in argumentation (marā') are ape-like in nature (bōzīne-ṭabʿ); that is, they are given to outward imitation. They think their action is like that of another, but this is merely a similarity in "form." The intention and motivation are utterly different. Does the action arise from divine command or from contention? We see this fundamental difference in this beyt:
A hypocrite and a sincere believer can both stand in the same row, performing the same prayer (namaz). The outward form of the prayer is identical: bowing, prostration, standing. However, the "spirit" of that prayer, its "meaning," and its "intention" are separate. The believer performs the prayer out of sincere need (niyāz), devotion, and purity, out of love and connection. But the hypocrite performs this act for contention (estīze) and dispute, out of hypocrisy (riyā') and display, out of rivalry and deceit. His goal is not union, but self-assertion or opposition to others.
These two groups, outwardly, are engaged in the same game, but inwardly, they belong to two entirely different "planets" and "cities." Believers achieve victory and union in this game, because their intention is truth and sincerity; but hypocrites suffer ultimate defeat and loss, because their intention is mere contention and display. One must perceive this profound difference and avoid superficial judgments and ape-like comparisons for truth to smile upon us.
Key takeaways
- Identical Acts, Different Intentions: Outward similarity of actions never guarantees their inner unity of purpose.
- The Pitfall of Superficial Comparison: Ignoring profound differences in motivations and hearts leads to spiritual error.
- Hypocrite for Contention, Believer for Need: The hypocrite acts out of rivalry and pretense, while the believer acts from genuine need and sincere devotion.
- Different Existential Products: Just as one bee makes a sting and another honey from the same flower, humans produce either avarice or love from the same sustenance.
- Temperament as Affliction: Acting solely based on one's innate temperament and imitation, without intellect and free will, is a spiritual affliction.
- Checkmate in the End: In this game, believers achieve victory and hypocrites suffer defeat, as intentions determine ultimate destiny.
Sources: d1-s22 · 53:30:40 d1-s22 · 01:07:11 d1-s22 · 01:10:45 d1-s23 · 03:32:00
به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI
Bait ini menggambarkan perbedaan mendalam antara lahiriah dan batiniah sebuah amalan: seorang munafik dan seorang mukmin mungkin melakukan ritual yang sama, tetapi niat mereka bertolak belakang—yang satu mencari pertikaian, yang lain mencari pengabdian sejati.
Di sini, sebagaimana di banyak bagian lain dalam Masnavi, Rumi menyingkap sebuah kebenaran yang amat penting: kesamaan lahiriah sebuah perbuatan sama sekali tidak menjamin kesatuan batiniah atau spiritualnya. Tampilan luar bisa jadi sama, tetapi hakikat, jiwa, dan niatnya bisa berbeda sejauh langit dan bumi. Inilah kekeliruan fatal yang menyesatkan banyak manusia.
Rumi memberikan contoh-contoh cemerlang untuk menjelaskan perbedaan ini: dua lebah makan dari bunga yang sama, tetapi yang satu menghasilkan sengat, yang lain madu. Dua kijang merumput di padang yang sama, tetapi yang satu mengeluarkan kotoran, yang lain kesturi murni. Semua ini menunjukkan bahwa baik sumber maupun tampilan luar tidak menentukan realitas batin.
Bait yang kita bahas ini adalah puncak dari pembedaan antara lahir dan batin. Rumi menyatakan bahwa kaum kafir dalam perdebatan (marā') bersifat seperti kera (bōzīne-ṭabʿ), yakni hanya meniru secara lahiriah. Mereka mengira perbuatan mereka sama dengan perbuatan orang lain, padahal itu hanya kemiripan dalam "bentuk". Niat dan dorongannya sama sekali berbeda.
Seorang munafik dan seorang mukmin bisa saja berdiri di saf yang sama, mengerjakan salat yang sama. Bentuk lahiriah salat itu identik: rukuk, sujud, berdiri. Namun, "ruh" salat itu, "makna" dan "niat" di baliknya, sungguh terpisah. Orang mukmin mengerjakan salat karena kebutuhan (niyāz), pengabdian, dan keikhlasan, didasari cinta dan keinginan untuk terhubung. Sebaliknya, si munafik melakukannya demi perseteruan (istīze) dan perdebatan, didasari ria dan pamer, persaingan dan tipu daya. Tujuannya bukanlah penyatuan, melainkan penegasan diri atau perlawanan terhadap orang lain. Kedua kelompok ini, secara lahiriah, seolah berada dalam permainan yang sama, tetapi secara batiniah, mereka berasal dari dua "planet" dan dua "kota" yang sama sekali berbeda.
- منافق
- Munafik; seseorang yang secara lahiriah menampakkan keimanan tetapi secara batiniah menyembunyikan kekafiran atau permusuhan.
- موافق
- Orang yang sejalan, seia sekata; dalam konteks ini, merujuk pada seorang mukmin yang tulus yang tindakan lahiriahnya selaras dengan keyakinan batiniahnya.
- استیزه
- Perseteruan, pertikaian, perdebatan, persaingan. Merujuk pada niat untuk menentang atau bersaing, bukan untuk mencari kebenaran.
- نیاز
- Kebutuhan, hajat, kerinduan; dalam konteks sufi, ini merujuk pada rasa butuh yang mendalam dan tulus seorang hamba kepada Tuhannya, yang menjadi dasar ibadah sejati.
شخص منافق در کنار مؤمن به نماز میایستد، اما هدفش از این کار نه بندگی و ابراز نیاز به خدا، بلکه ستیزهجویی و رقابت است.
مولانا در اینجا پرده از یک حقیقت بنیادین برمیدارد: شباهت ظاهری اعمال، هرگز به معنای یگانگی باطنی و معنوی آنها نیست. ظاهرِ کارها میتواند یکسان باشد، اما نیت و جانمایهٔ آنها ممکن است از زمین تا آسمان متفاوت باشد. این همان خطای مهلکی است که بسیاری را به گمراهی میکشاند.
این خطای قیاس ظاهر بر باطن، از کوری دل سرچشمه میگیرد. مولانا برای روشن کردن این تمایز، مثالهای درخشانی میآورد: دو زنبور از یک گل مینوشند، اما یکی زهر و دیگری عسل میسازد. دو آهو از یک گیاه میخورند، اما یکی پشکل و دیگری مشک ناب تولید میکند. اینها همه نشان میدهد که نه سرچشمه و نه صورت ظاهری، تعیینکنندهٔ باطن نیست.
این بیت، اوج این تمایز میان ظاهر و باطن را به تصویر میکشد. یک منافق و یک مؤمن، هر دو در یک صف به نماز میایستند. حرکات ظاهری نمازشان (رکوع و سجود) یکسان است، اما «روح» و «نیت» آن کاملاً متفاوت است. مؤمن از سرِ نیاز، عشق و بندگی خالصانه نماز میخواند. اما منافق این عمل را برای ستیزهجویی، ریاکاری، نمایش و فریب انجام میدهد. هدف او نه وصل با معبود، بلکه اثبات خود یا تقابل با دیگران است.
گرچه این دو گروه در ظاهر مشغول یک «بازی» هستند، اما در باطن به دو جهان کاملاً متفاوت تعلق دارند. مؤمنان در نهایت به پیروزی و وصال میرسند، زیرا نیتشان حق است؛ اما منافقان به شکست و خسران ابدی دچار میشوند، زیرا انگیزهٔ آنها چیزی جز ستیزه و ریا نیست. باید این فرق عمیق را دید و از قیاسهای سطحی و بوزینهوار پرهیز کرد تا به حقیقت دست یافت.
- منافق
- شخص دورو، کسی که در ظاهر ادعای ایمان میکند اما در باطن کافر است.
- موافق
- همراه، همعقیده؛ در اینجا منظور مؤمن واقعی است.
- از پی
- به خاطرِ، برایِ، به دنبالِ
- استیزه
- ستیز، جدال، لجبازی، دشمنی
- نیاز
- احتیاج، ابراز بندگی و فقر در پیشگاه خداوند
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.