لوستل دفتر ۱ د امیرالمؤمنین علي کرم الله وجهه په مخ د دښمن لخوا تف اچول او د امیرالمؤمنین علي لخوا د تورې له لاسه پریښودل بيت ۳۷۶۶

M1:3766 — راز بگشا ای علی مرتضی / ای پس سؤ القضا حسن القضا

راز بگشا ای علی مرتضیای پس سؤ القضا حسن القضا
✦ دا بیت په پښتو وړاندې کړئ

M1:3766

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — د هغه د مثنوي له ثبت شویو لیکچرونو څخه

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: ای علی مرتضی، راز خود را آشکار کن؛ ای کسی که تقدیر ناگوار را به تقدیر نیکو بدل می‌سازی. معنا: این بیت، دعایی است از زبان مولانا به حضرت علی (ع) تا راز وجود خویش را بگشاید، و او را به عنوان کسی توصیف می‌کند که توانایی تبدیل قضا و تقدیر ناگوار را به سرنوشتی نیکو دارد.

شرح

من در آغاز این سلسله بحث‌ها، در روز میلاد امیر مؤمنان علی (ع)، مثنوی را با بیتی در شأن ایشان آغاز کردم تا فضای بحث را متبرک گردانم و کام شنوندگان را شیرین کنم. این ابیات، در داستان مشهور نبرد علی با عمرو بن عبدود، از زبان آن پهلوان کافر نقل می‌شود، اما بی‌گمان، این سخن عمرو جاهل نیست، بلکه از ضمیر پاک و ژرف مولانا برمی‌خیزد. مولانا در اینجا با تمام وجود، شناخت و عشق خود را به علی مرتضی ابراز می‌دارد.

آن هنگام که پهلوان بر علی آب دهان می‌افکند و علی خشم خود را فرو می‌خورد و از او برمی‌خیزد تا به تیغ حلم او را بکشد – نه با تیغ آهن – آنجاست که مولانا از زبان این پهلوان می‌گوید: «راز بگشا ای علی مرتضی / ای پس سؤ القضا حسن القضا». این جملات، نه سخن یک مشرک، که زمزمهٔ عارفانه‌ای از سوی خود مولاناست. او خود را آینه‌ای می‌بیند که نور شخصیت خورشیدصفت علی را دریافت می‌کند و بازتاب می‌دهد.

«راز بگشا»، نهیبی و دعایی است برای آشکار ساختن سرّ وجودی علی، سرّ آن حلم و حکمتی که او را از مردمان عادی ممتاز می‌کند؛ راز توانایی او در گذار از خشم، راز آن سکوت معنادار پس از اهانت. این راز، جوهر ولایت و مقام معنوی اوست.

و اما «ای پس سؤ القضا حسن القضا»، این عبارت اوج بینش مولانا به مقام علی‌ست. قضا، همان سرنوشت مقدر است؛ گاه نیکو و گاه ناگوار. اما علی از نظر مولانا کسی‌ست که در پس قضای ناخوشایند، توانایی تبدیل آن به قضایی نیکو را دارد. این نه به معنای تغییر تقدیر الهی به شکل جزمی، بلکه به معنای تجلی عالی‌ترین وجه قضای الهی در وجود اوست؛ او آن تجلی از مشیت حق است که ناممکن‌ها را ممکن و تیرگی‌ها را روشن می‌سازد. علی از این حیث، نماد آن قوه‌ای است که با بکارگیری حلم و بصیرت، حتی تلخ‌ترین سرنوشت‌ها را به شیرینی بدل می‌کند و در مسیر کمال انسانی، گره‌های کور را می‌گشاید. این نشان‌دهندهٔ عمق ایمان مولانا به نقش انسان‌های کامل در تدبیر امور عالم است.

نکات کلیدی

  • مولانا بیت را از زبان یک شخصیت داستانی می‌گوید، اما این بیانگر عمق ارادت و معرفت خود او به حضرت علی (ع) است.
  • حضرت علی (ع) نماد قدرت تبدیل قضا و تقدیر ناگوار به سرنوشتی نیکوست که از طریق حلم و بصیرت الهی محقق می‌شود.
  • «راز بگشا» دعایی است برای آشکار شدن جوهر حلم و ولایت معنوی علی (ع) که از خشم و اهانت فراتر می‌رود.

Sources: d1-s01 · 00:03:46

به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.