M1:446 — هر که بویش نیست بی بینی بود / بوی آن بویست کان دینی بود

در این بخش از داستان وزیر حسود، مولانا حسادت را به عاملی تشبیه می‌کند که قوای ادراکی انسان را از کار می‌اندازد. او «بینی» را نه فقط عضو ظاهری، بلکه نماد قوه‌ی درک معنوی و تشخیص حقیقت از باطل می‌داند. همان‌طور که بینی سالم بوی خوش را حس می‌کند و انسان را به سمت منبع آن می‌کشاند، قوه‌ی ادراک روحانی نیز انسان را به سوی حقیقت و معنویت رهنمون می‌شود.

این بیت می‌گوید که ارزش واقعی «بینی» به کارکرد آن، یعنی «بو کشیدن» است. اما نه هر بویی، بلکه «بوی دین»؛ یعنی درک رایحه‌های عالم معنا. کسی که این حس را ندارد، حتی اگر بینی ظاهری داشته باشد، در واقع «بی‌بینی» است، زیرا از کارکرد اصلی آن محروم است. وزیر داستان، به دلیل حسادت که وجودش را پر کرده، این حس معنوی را از دست داده و قادر به درک حقیقت نیست. او تنها بوهای دنیوی و نفسانی را دنبال می‌کند و از رایحه‌ی حیات‌بخش دین بی‌خبر است.

This couplet establishes a spiritual metaphor at the heart of the story about the envious vizier. Rumi has just stated that anyone who acts out of envy effectively makes himself "noseless" (M1:444). Here, he clarifies what he means by "nose" and "scent" (būy).

The physical nose perceives mundane smells, but the spiritual "nose" perceives the scent of the divine, the fragrance of truth. A person who lacks this spiritual perception—who has no būy—is the one Rumi considers truly "noseless" (bī-bīnī), regardless of their physical anatomy. The capacity for this perception isn't innate talent or intellectual acuity; it is a function of faith (dīn). The vizier, driven by worldly envy, has destroyed his own ability to perceive the scent of God's truth, rendering him spiritually blind and deaf, and now, scentless.