M1:457 — هر که جز آگاه و صاحب‌ذوق بود / گفتِ او در گردن او‌ طوق بود

این بیت در داستان «وزیر مکار و پادشاه جهود» قرار دارد و به تأثیر سخنان دوپهلوی وزیر بر مسیحیان می‌پردازد. مولانا توضیح می‌دهد که کلام این وزیر ظاهری شیرین و معنوی داشت اما باطنی ویرانگر و سمی. او مانند نقره‌ای بود که ظاهرش درخشان است ولی دست را سیاه می‌کند.

در این میان، تنها کسانی که «آگاه» و «صاحب‌ذوق» بودند، یعنی از بصیرت و درک معنوی برخوردار بودند، می‌توانستند نیت پلید او را در پس کلمات فریبنده‌اش تشخیص دهند. اما اکثریت مردم که فاقد این تیزبینی بودند، سخنان او را می‌پذیرفتند. این پذیرش کورکورانه مانند «طوق» یا زنجیری بر گردنشان می‌شد که آن‌ها را به اسارت و گمراهی می‌کشاند و در نهایت به نابودی دین و ایمانشان منجر می‌شد.

مولانا با این تمثیل بر اهمیت حیاتی بصیرت در راه معنوی تأکید می‌کند. صرفاً گوش دادن به سخنان زیبا و ظاهراً روحانی کافی نیست؛ سالک باید بتواند صدق را از کذب و حقیقت را از فریب تشخیص دهد. در غیر این صورت، همان سخنانی که قرار بود راهنما باشند، به ابزار اسارت و هلاکت تبدیل می‌شوند.