M4:2171 — ما که باطن‌بین جملهٔ کشوریم / دل ببینیم و به ظاهر ننگریم

این بیت از زبان پیامبر اسلام (ص) و به طور کلی از زبان تمام کسانی است که به «چشم باطن» می‌بینند. مولانا در این بخش از مثنوی توضیح می‌دهد که چرا پیامبر، فرماندهی سپاه را به جوانی از قبیلهٔ هذیل سپرد و او را بر پیران و افراد باتجربه‌تر ترجیح داد. پاسخ این است که انتخاب‌های الهی بر اساس معیارهای ظاهری مانند سن، مقام یا ثروت نیست، بلکه بر اساس حقیقت درونی و صفای باطن افراد است.

مولانا پیش از این بیت، دو گروه را در مقابل هم قرار می‌دهد: «ظاهربینان» که مقلد هستند و تنها به نشانه‌های بیرونی (مثل سفیدی مو به عنوان نشانهٔ پختگی) اتکا می‌کنند، و «باطن‌بینان» که با نور حق، پوسته‌ها و ظواهر را می‌شکافند و به مغز و حقیقت دست می‌یابند. ظاهربینان فریب می‌خورند، همان‌طور که مسِ روکش‌شده با طلا را به جای طلای خالص می‌خرند.

در مقابل، این بیت می‌گوید: «ما» (یعنی اهل بصیرت و معرفت) حاکمان حقیقی «کشور» وجود هستیم و نگاهمان به «دل» است که مرکز نیت‌ها و حقایق معنوی است. ما به ظاهر که می‌تواند فریبنده و دروغین باشد، اعتنا نمی‌کنیم. این اصل، اساس قضاوت و ارزش‌گذاری در عرفان است: ارزش انسان به قلب اوست، نه به صورت و جایگاه اجتماعی‌اش.