M5:1335 — در ذکر کردی کدو را آن عجوز / تا رود نیم ذکر وقت سپوز

این بیت جزئیات «تدبیر» و «حیلت» کنیزک را در داستان شرح می‌دهد. او که از شدت شهوت به هم‌آغوشی با حیوان روی آورده، صرفاً تسلیم غریزهٔ کور خود نیست، بلکه برای حفظ جانش از نیروی ویرانگر و بی‌اندازهٔ حیوانی، از عقل و ابزار استفاده می‌کند. «کدو» در اینجا نماد همان «اندازه»، «حد» و «معرفت» است که غریزهٔ خام را مهار می‌کند و آن را قابل استفاده می‌سازد.

مولانا این داستان اروتیک و تکان‌دهنده را به عنوان یک تمثیل برای یک نکتهٔ دقیق عرفانی به کار می‌گیرد: نگاه سطحی و ناقص به مسائل روحانی می‌تواند مرگبار باشد. خاتون که بعداً این صحنه را می‌بیند، فقط صورت عمل (ذکر) را می‌بیند اما از حقیقت و تدبیر پنهان در آن (کدو) غافل است. او کل را نمی‌بیند و همین «نظر ناقص» او را به هلاکت می‌کشاند. این بیت، مقدمه‌ای است برای نشان دادن تفاوت میان دیدن ظاهرِ یک امر و درک کردنِ باطن و شرایط آن. کنیزک با آنکه کاری خطاآلود می‌کند، اما چون «دقیقه» و ظرافت کار را می‌داند، زنده می‌ماند، در حالی که خاتون با تقلیدی کورکورانه از همان عمل، نابود می‌شود.