M5:1401 — حرص جوید کل بر آید او ز کل / حرص مپرست ای فجل ابن الفجل

این بیت در دل داستان کنیزک و خاتون بیان می‌شود. خاتون، از روی حرص و شهوت (که اینجا نماد «نفس» سرکش است)، می‌خواست تمام لذتی را که گمان می‌کرد کنیزک تجربه می‌کند، برای خود داشته باشد. او «کل» یا تمامیت آن عمل را دید، اما جزئیات حیاتی آن (کدو) را نادیده گرفت. مولانا این را به یک اصل کلی تبدیل می‌کند: حرص همیشه «کل» را می‌طلبد و به دنبال حداکثر لذت و منفعت بدون در نظر گرفتن حدود و شرایط است. اما همین «کُل‌جویی» یا همه‌چیزخواهی، در نهایت فرد را نابود می‌کند («بر آید او ز کل»).

در مصرع دوم، مولانا با لحنی تند و تحقیرآمیز، انسان حریص را «فجل ابن الفجل» (تربچه پسر تربچه) می‌خواند. این تعبیر کنایه از بی‌ارزشی و پوچی محض است. همان‌طور که تربچه ریشه‌ای سست و کم‌مایه دارد، انسانی که اسیر حرص است نیز از دید مولانا بی‌ریشه، بی‌مقدار و پست است. پیام اصلی این است که پرستش حرص، به جای پرستش خداوند، انسان را از مقام انسانی خود ساقط کرده و به موجودی بی‌ارزش تبدیل می‌کند.