M5:3078 — گفت از چوب خدا این بنده‌اش / می‌زند بر پشت دیگر بنده خوش

این بیت نقطهٔ اوج داستان مردی است که از درختی خرما می‌دزدید و در توجیه کار خود به «جبر» متوسل می‌شد. او به صاحب باغ می‌گفت: «بندهٔ خدا در باغ خدا از خرمای خدا می‌خورد؛ چرا ملامتم می‌کنی؟» صاحب باغ نیز در عمل، پاسخی از جنس همان استدلال به او می‌دهد.

وقتی دزد زیر ضربات چوب فریاد می‌کشد که «از خدا بترس»، صاحب باغ با طنزی تلخ و هوشمندانه، منطق او را تقلید می‌کند و می‌گوید: «این دست و چوب هم از آنِ خداست و این من، بندهٔ او، دارم به فرمان او بندهٔ دیگرش را می‌زنم.»

مولانا با این حکایت، سستی و ریاکاری استدلال جبری را به تصویر می‌کشد. او نشان می‌دهد که کسانی که برای توجیه گناهان خود به جبر پناه می‌برند، در هنگام سختی و مجازات، فوراً «اختیار» خود و دیگران را به رسمیت می‌شناسند و از آن دم می‌زنند. این داستان در واقع نقدی است بر کسانی که مسئولیت اعمال خود را نمی‌پذیرند و آن را به قضا و قدر حواله می‌دهند، اما این منطق را تنها تا جایی قبول دارند که به نفعشان باشد.