لوستل› دفتر ۵› همداسې کیسه د جبري په ځواب کې او د اختیار په اثبات کې او د امر او نهی په صحت کې او د دې بیان کې چې د جبري عذر په هیڅ ملت او هیڅ دین کې نه منل کیږي او د هغه کار له جزا څخه د خلاصون لامل نه کیږي چې کړی یې دی، لکه څنګه چې ابلیس جبري له دې څخه خلاصون ونه موند چې ویې ویل: 'بما اغویتنی'. او قلیل د کثیر دلالت کوي.› بيت ۳۱۰۴
M5:3104 — دست و پای ما می آن واحدست / دست ظاهر سایه است و کاسدست
M5:3104
مانا · به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI
اعمال و حرکات حقیقی انسانِ مست از بادهٔ الهی، ناشی از ارادهٔ خداوند است و این دست و پای جسمانی فقط سایهای بیجان و ابزاری در دست آن قدرت برتر است.
این بیت در ادامهٔ بحث جبر و اختیار، به حالتی خاص از فنای ارادهٔ انسانی در ارادهٔ الهی اشاره دارد. مولانا توضیح میدهد که وقتی انسان از «جام حق» سرمست میشود و به مقام «بیخودی» میرسد، دیگر اختیار فردی او مطرح نیست. در این مرتبه، دست و پای او که نماد افعال و کردار اوست، مستقیماً توسط آن «شراب واحد» (می آن واحد) که همان اراده و عشق الهی است، به حرکت درمیآید.
در مقابل این دست و پای حقیقی و معنوی، دست و پای ظاهری و جسمانی ما (دست ظاهر) تنها «سایه»ای از آن حقیقت است. سایه اصالتی از خود ندارد و تابع صاحب سایه است. همچنین این ابزار جسمانی در قیاس با قدرت بیکران الهی، «کاسد» یعنی بیرونق، ناکارآمد و کند است. بنابراین، انسانی که به این مقام رسیده، در اعمال خود معذور است، زیرا فاعل حقیقی دیگر «منِ» او نیست، بلکه خودِ حق است که از طریق او عمل میکند. این همان مقامی است که در آن، جبر نه یک بهانه برای گریز از مسئولیت، بلکه توصیف یک واقعیت معنوی والاست.
- می آن واحد
- شراب یکتا؛ استعاره از عشق، اراده یا تجلی خداوند واحد که انسان را از خود بیخود میکند.
- کاسد
- بیرونق، بیارزش، از کار افتاده.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.