لوستل دفتر ۶ د مصطفی (ص) لخوا ابوبکر صدیق (رض) ته وصیت چې کله بلال (رض) اخلې نو دوی به له کینې په بیه کې زیاتوالی راوړي او د هغه بیه به زیاته کړي ما په دې فضیلت کې خپل شریک کړه زما وکیل شه او نیمه بیه له ما څخه واخله بيت ۱۰۳۱

M6:1031 — حالت صورت‌پرستان این بود / سنگشان از صورتی مومین بود

حالت صورت‌پرستان این بودسنگشان از صورتی مومین بود
✦ دا بیت په پښتو وړاندې کړئ

M6:1031

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — د هغه د مثنوي له ثبت شویو لیکچرونو څخه

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: خصلت کسانی که اسیر ظاهرند این است که دل سنگی‌شان از دیدن صورتی زیبا نرم و مومی می‌شود. معنا: این بیت بیان می‌کند که چگونه دل‌های سخت و بی‌عاطفهٔ ظاهرپرستان، با مشاهدهٔ زیبایی ظاهری نرم و انعطاف‌پذیر می‌شود.

شرح

مولانا، آن‌گونه که در حکایت بلال و خرید او توسط ابوبکر از یک یهودی سنگدل نشان می‌دهد، با این بیت به سرعت نتیجه‌گیری‌ای ژرف می‌کند. او «حالت صورت‌پرستان» را در معرض دید می‌گذارد. مراد او از «صورت‌پرستان»، کسانی هستند که اسیر ظاهرند، کسانی که جمال بیرونی بر درون‌شان حکم می‌راند. این مرد یهودی، که خود مولانا او را «سنگدل» می‌خواند، در برابر هیچ استدلالی نرم نمی‌شد؛ اما هنگامی که ابوبکر غلامی سفیدرو و زیبا را برای معاوضه پیشنهاد می‌کند، دل سنگین او ناگهان نرم می‌شود، «موم می‌شود و زانوهایش به لرزه درمی‌آید». اینجاست که مولانا با قاطعیتی تمام می‌گوید: «سنگشان از صورتی مومین بود». یعنی، دل‌های سنگی‌شان تنها با مشاهدهٔ یک صورت زیبا به موم بدل می‌شود. این وضعیت نشان می‌دهد که چگونه زیبایی‌های محسوس می‌توانند در کسانی که تنها به ظواهر می‌نگرند، اثرگذار باشند و حتی دل‌های به ظاهر سخت را نیز به لرزه درآورند و نرم کنند. البته، همان‌گونه که مولانا بلافاصله در ادامه حکایت نشان می‌دهد، این نرمشِ دل برای صورت‌پرست، الزماً به معنای گریز از حرص و آزمندی نیست. آن یهودیِ سنگدل، با آنکه دلش به موم تبدیل شد، اما باز هم «دندون‌گردی کرد» و طلب نقرهٔ بیشتری نمود. این نشان از تفاوت عمیق میان ارزش‌گذاری صورت‌پرستان و اهل معنا دارد؛ صورت‌پرستان به «لون» و رنگ می‌نگرند، حال آنکه ابوبکر به «جان» بلال ناظر است.

نکات کلیدی

  • قدرت جمال ظاهری بر اهل صورت و دل‌های سخت‌شان.
  • تغییرپذیری و نرم‌شدن دل‌های سنگین در برابر زیبایی محسوس.
  • تأکید بر تفاوت در ارزش‌گذاری: صورت‌پرستی در مقابل جان‌بینی و جوهرشناسی.
  • موقتی بودن تأثیر زیبایی ظاهری در مقابل ریشه‌دار بودن حرص و طمع.

Sources: d6-s22 · 01:32:30

به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.