لوستل دفتر ۶ په دې بیان کې چې مصطفی (ص) واوریدل چې عیسی (ع) پر اوبو تلی دی نو ویې فرمایل چې لو ازداد یقیینه لمشی علی الهواء بيت ۱۱۹۷

M6:1197 — از برون حوض غیر خاک نیست / هر که او در حوض ناید پاک نیست

از برون حوض غیر خاک نیستهر که او در حوض ناید پاک نیست
✦ دا بیت په پښتو وړاندې کړئ

M6:1197

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — د هغه د مثنوي له ثبت شویو لیکچرونو څخه

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: جز خاک هیچ نیست آن‌سوی حوض. هر آنکه به حوض در نیاید، پاک نیست. معنا: این بیت تأکید می‌کند که برای پاک شدن، چاره‌ای جز ورود به آبِ حوض نیست، چرا که در بیرون آن جز خاک وجود ندارد و بدون ورود به آن، طهارت ممکن نخواهد بود.

شرح

من در مقام مولانا، پس از آنکه از رهایی از «چونی» (محدودیت به صورت و کیفیت) و رسیدن به «حیاتستان بی‌چونی» (عالم بی‌کرانگی) سخن می‌گویم، ناگهان پرده‌ای از خودسانسوری برمی‌افتد و می‌گویم که «در جنابت تن زن، این سوره مخوان.» گویی که زبانم، که هنوز به عالم «چونی» و محدودیت تعلق دارد، شایسته گفتن از چنین حقایق پاک و بی‌نهایت نیست. اینجاست که این بیت، پاسخی عمیق به این خودانتقادی ارائه می‌دهد، پاسخی از سر کرم و مهر الهی. می‌گوید: «اگر من پلید باشم و آب به من بگوید که تا پاک نشده‌ای وارد حوض نشو، پس من چه کنم؟» این تناقضی است که مولانا با لطافت حل می‌کند. بیرون از حوض، فقط خاک است؛ یعنی بیرون از دریای معارف و لطف الهی، جز پلیدی و ناپاکی معنوی وجود ندارد. برای پاک شدن، راهی جز وارد شدن به این حوض نیست. نفس کارکرد آب این است که پلیدان را بپذیرد و تطهیر کند. اگر آب، پلید را طرد کند، پس وظیفه و کرامت خود را به جا نیاورده است. این همان نکته‌ای است که در جای دیگر مثنوی نیز آمده که: «آب گفت آلوده را در من شتاب / گفت آلوده که دارم شرم از آب / آب گفت این شرم بی‌من کی رود / بی‌من این آلوده کی زایل شود.» این ابیات، در حقیقت، دعوتی است بی‌قید و شرط به سوی پاکی و امید، و نفی هرگونه یأس و نومیدی از فیض و رحمت خداوند. مولانا تاکید می‌کند که مثنوی، کتاب امید است، و این امید شامل حال همه کسانی می‌شود که با وجود ضعف‌ها و کاستی‌هایشان، مشتاق بازگشت به اصل خویش و پاکی‌اند.

نکات کلیدی

  • طهارت معنوی تنها با ورود به چشمهٔ لطف الهی میسر است، زیرا بیرون آن جز ناپاکی نیست.
  • وظیفهٔ آب (فیض الهی) پذیرش و پاک کردن ناپاکان است، نه طرد آن‌ها.
  • احساس شرم از ناپاکی نباید مانع از نزدیکی به منبع پاکی شود؛ خودِ آب این شرم را می‌زداید.
  • مولانا پیام امید را گسترش می‌دهد: خداوند پلیدان را می‌پذیرد و هرگز آن‌ها را از رحمت خود نمی‌راند.

Sources: d6-s24 · 00:02:54 d6-s24 · 00:05:05 d6-s24 · 00:06:12

به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.