لوستل دفتر ۶ له یوه مرغه پوښتنه چې د ښار په کنډواله کې ناست وي آیا سر یې غوره، عزیزتر، شریفتر او ډیر مکرم دی که لکۍ یې او د واعظ لخوا پوښتونکي ته د هغه د پوهې په اندازه ځواب ورکول بيت ۱۶۷

M6:167 — او شفیع است این جهان و آن جهان / این جهان زی دین و آنجا زی جنان

او شفیع است این جهان و آن جهاناین جهان زی دین و آنجا زی جنان
✦ دا بیت په پښتو وړاندې کړئ

M6:167

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — د هغه د مثنوي له ثبت شویو لیکچرونو څخه

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: او در این جهان و آن جهان شفاعت‌کننده است؛ در این جهان به سوی دین (رهنمون می‌شود) و در آن جهان به سوی بهشت. معنا: پیامبر اسلام (ص) در هر دو عالم شفیع و راهنمای ماست: در این دنیا ما را به دینداری فرامی‌خواند و در جهان دیگر ما را به مقامات عالی و بهشت می‌رساند.

شرح

این بیت، پرده از یکی از مهم‌ترین ابعاد وجودی پیامبر اکرم، حضرت محمد (ص)، برمی‌دارد: نقش شفاعت‌گری ایشان در این جهان و آن جهان. مولوی در اینجا، در ادامهٔ بحث از «ختم گران» و گشایش قفل‌های ناگشوده توسط خاتم پیامبران، به وظیفه و جایگاه بی‌نظیر شفاعت‌گرانهٔ ایشان اشاره می‌کند.

من قبلاً هم اشاره کرده‌ام که «شفیع» از واژهٔ «شفع» می‌آید که به معنای جفت و زوج است، در مقابل «وتر» که فرد معنی می‌دهد. شفیع کسی است که با انسان جفت و همراه می‌شود تا کاری را که فرد به تنهایی از عهده‌اش برنمی‌آید، به کمک او به انجام برساند. این معنای لغوی و بنیادین شفاعت است و مولوی به زیبایی آن را در دو ساحت این جهان و آن جهان تفسیر می‌کند.

در این دنیا، شفاعت پیامبر به معنای هدایت و ره‌نمایی ماست. «این جهان گوید که تو ره‌شان نما.» یعنی پیامبر شفیع ماست تا راه دین را به ما بنمایاند و ما را به صراط مستقیم هدایت کند. بدون وجود ایشان، بدون تعالیم و راهنمایی‌هایشان، ما در تاریکی جهل و گمراهی فرو می‌ماندیم. این شفاعت، از جنس آگاهی‌بخشی و جهت‌دهی است؛ دست گرفتن و به راه آوردن است.

اما در جهان دیگر، ساحت شفاعت تغییر می‌کند. «آن جهان گوید که تو مه‌شان نما.» این تعبیر «مه‌شان نما» دو معنای لطیف دارد. یک معنا، که برخی هم بر آنند، این است که ایشان را «بزرگ کن» یا به «مقام بالا برسان.» به دعای پیامبر و به شفاعت ایشان است که امت به مقامات عالیه در بهشت دست پیدا می‌کنند و از نعمت‌های الهی بهره‌مند می‌شوند. معنای دیگر این می‌تواند باشد که پیامبر همچون ماه، راهنمای ما در تاریکی‌های آن عالم است، اما معنای نخست با کلام مولوی در اینجا همسازتر است. اینجاست که شفاعت، دستگیری برای ورود به جنان و بهره‌مندی از کرامات الهی می‌شود. این دو جنبه از شفاعت، یعنی راهنمایی در زندگی دنیوی و دستگیری در حیات اخروی، تصویر کاملی از نقش بی‌بدیل پیامبر به دست می‌دهد. ایشان نه فقط در دنیا معلم و هادی ما هستند، که در عقبی نیز ضامن رستگاری و تعالی ما به اذن حق‌تعالی‌اند. این نکته کلیدی است که "او" که در ابتدای بیت آمده، بی‌تردید همان پیامبر خاتم است که قبلاً مولوی به "ختم گران" و گشایش‌های ایشان اشاره کرده بود.

نکات کلیدی

  • پیامبر اکرم (ص) در هر دو جهان (دنیا و آخرت) شفیع و راهنمای ماست.
  • شفاعت ایشان در دنیا به معنای هدایت و نشان دادن راه دین است.
  • در آخرت، شفاعت پیامبر به معنای رساندن امت به مقامات عالی و بهشت است.
  • واژهٔ «شفیع» از ریشهٔ «شفع» (جفت) می‌آید، یعنی کسی که همراه و جفت می‌شود تا به انسان کمک کند.

Sources: d6-s05 · 09:03:00 d6-s05 · 10:10:00 d6-s05 · 11:11:00 d6-s04 · 00:58:20

به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.