لوستل دفتر ۶ د حرم لخوا له شیخ څخه پوښتنه کول، چې شیخ چیرته دی؟ موږ یې چیرته ومومو؟ او د حرم لخوا بې ځایه ځواب ورکول بيت ۲۰۶۶

M6:2066 — کو ره پیغامبری و اصحاب او / کو نماز و سبحه و آداب او

کو ره پیغامبری و اصحاب اوکو نماز و سبحه و آداب او
✦ دا بیت په پښتو وړاندې کړئ

M6:2066

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — د هغه د مثنوي له ثبت شویو لیکچرونو څخه

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: راه پیامبری و یاران او کجاست؟ نماز و تسبیح و آداب آن کو؟ معنا: این بیت با لحنی سرزنش‌آمیز می‌پرسد که مسیر پیامبران و پیروانشان، و همچنین عبادات و رفتارهای صحیح دینی، کجا رفته و چرا گم شده است.

شرح

این بیت، که در داستان همسر شیخ و مرید او آمده، در واقع بازتاب‌دهندهٔ کلام و دیدگاه خود مولاناست. اینجا مولانا با لحنی قاطع و صریح، دسته‌ای از صوفیان را به نقد می‌کشد که به «اباحی‌مشرب» معروف بودند. اینان کسانی بودند که به گمانِ رسیدن به مقاماتی بلند در عرفان، خود را از قیود شریعت و احکام فقهی مبرا می‌دانستند و می‌گفتند حلال و حرام دیگر بر ما جاری نیست. این دیدگاه، که مولانا و پیش از او غزالی نیز به‌شدت با آن مخالف بودند، به معنای بی‌قیدوبندی اخلاقی و دینی بود.

تأکید مولانا بر «کو ره پیغامبری و اصحاب او» و «کو نماز و سبحه و آداب او» یک پرسش بلاغی و سرزنشی است. او می‌پرسد که این اساسی‌ترین ارکان دین و طریقت – یعنی الگوی پیامبران و همراهانشان، و نیز عبادات و آداب که از شریعت برمی‌خیزند – کجا رفته‌اند؟ چگونه می‌توان ادعای وصول و معرفت کرد، در حالی که بنیان‌های نبوی و شریعی را فرو می‌گذاریم؟

باید دانست که این اباحی‌گری با «ملامتیه» متفاوت است. ملامتیه، که حافظ نیز از جمله آنان شمرده می‌شود، عمداً کارهایی انجام می‌دادند که در نظر عوام زشت می‌آمد تا نفسشان از تحسین خلق دور بماند و خودپرستی‌شان شکسته شود. آنان قواعد شریعت را می‌دانستند و به آن ملتزم بودند، اما برای شکستن نفس، ظاهراً بر خلاف آن عمل می‌کردند. اما اباحی‌گران اساساً اعتقاد داشتند که احکام شرعی از آنان برداشته شده است؛ این فرق ماهوی دیدگاه مولانا و غزالی با اباحی‌گری است.

مولانا، که خود پرچمدار عشق و بی‌خودی است، به هیچ روی تعطیل شدن شریعت و آداب را نمی‌پذیرد. او معتقد است که هرچند طریقت و حقیقت عمیق‌تر از ظواهرند، اما شریعت همچون کشتی است که سالک را در دریای طریقت به سلامت می‌رساند. این بیت هشدار مولاناست به کسانی که به بهانهٔ معنویت، از مسئولیت‌های دینی و اخلاقی خود شانه خالی می‌کنند. او در این نقد، همانند یک پاسبان سخت‌گیر شریعت ظاهر می‌شود و از گم‌شدن راه پیامبری به صراحت گلایه می‌کند.

نکات کلیدی

  • مولانا به صراحت با صوفیان اباحی‌گر، که شریعت را نفی می‌کردند، مخالفت می‌کند.
  • فقدان «ره پیغامبری» و «آداب» دینی، نشانه‌ای از گمراهی است.
  • این بیت تأکیدی است بر اهمیت حفظ ظواهر شریعت، حتی در اوج سیر عرفانی.
  • مولانا بین ملامتیه (که به عمد ظاهر را می‌شکستند برای نفس‌کشی) و اباحی‌گران (که به کل شریعت را منتفی می‌دانستند) تمایز قائل است.
  • پایبندی به آداب دینی، عنصری جدایی‌ناپذیر از طریقت حقیقی است.

Sources: d6-s46 · 21:40:00 d6-s46 · 22:43:00 d6-s46 · 25:16:00

به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.