لوستل دفتر ۶ د ګنبذ او خزانې کیسې ته بیرته ستنیدل بيت ۲۲۸۴

M6:2284 — آرد سازد ریگ را بهر خلیل / کوه با داود گردد هم رسیل

آرد سازد ریگ را بهر خلیلکوه با داود گردد هم رسیل
✦ دا بیت په پښتو وړاندې کړئ

M6:2284

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — د هغه د مثنوي له ثبت شویو لیکچرونو څخه

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: او برای خلیل، ریگ را آرد می‌سازد؛ کوه با داوود هم‌صدا و هم‌نوا می‌شود. معنا: این بیت بیانگر قدرت بی‌پایان الهی است که ناممکن‌ها را ممکن می‌سازد و رحمت خود را بر همگان جاری می‌کند.

شرح

این بیت از آن جمله‌ی ابیاتی است که مولانا با لطافت تمام، گستردگی و شمول رحمت و قدرت بی‌کران الهی را به تصویر می‌کشد. او در اینجا به کرامت‌های بی‌شمار خداوند اشاره می‌کند که چگونه اضداد را به هم می‌آمیزد و از دل ناممکن‌ها، ممکنات را بیرون می‌آورد.

ابتدا به ماجرای خلیل‌الله، حضرت ابراهیم، اشاره می‌کند: «آرد سازد ریگ را بهر خلیل». این اشاره به روایاتی است که خداوند در شرایط نیاز، شن و ریگ را برای ابراهیم به آرد تبدیل کرد؛ معجزه‌ای که نماد گشاده‌دستی و تدبیر غیبی الهی است. این یک تصویر روشن از این حقیقت است که دست قدرت حق، هیچ حد و مرزی نمی‌شناسد و هر مانعی را برمی‌دارد.

سپس می‌گوید: «کوه با داود گردد هم رسیل». اینجا مولانا به آوای دلنشین و روح‌پرور داوود نبی (علیه‌السلام) نظر دارد. در کتب مقدس و قرآن کریم (آیه ۳۴ سوره ص: «یا داوود و اوبی»)، آمده است که داوود با لحن خوش خود، چنان مناجات می‌کرد که کوه‌ها و پرندگان نیز با او هم‌آوا می‌شدند. «هم‌رسیل» بودن کوه با داوود، یعنی کوه نیز چون هم‌نوایی و هم‌صوتی می‌کند؛ نه تنها بازتابی از صدا، بلکه مشارکتی فعال در این مناجات عارفانه. این صحنه‌ای است که نشان می‌دهد کل کائنات، هر یک به زبان خویش، با اهل معنا و اهل دل، در ذکر و ستایش خداوند مشارکت دارند و حتی جمادات نیز از جلوه و شکوه جمال الهی بهره‌مند می‌شوند.

این مثال‌ها، در کنار نمونه‌هایی چون روییدن غنچه از دل خار، استخراج مهره از مار، و برآوردن روز از تاریکی شب و فراهم آوردن ثروت از تنگدستی، همگی بر یک معنای واحد تأکید دارند: که چشمه‌ی رحمت و قدرت حق بی‌انتهاست و هیچ ناامیدی‌ای، هرچند بزرگ، نمی‌تواند مانع فیض الهی شود. حتی کسانی که در ناامیدی غرق‌اند، «آیسان» را، خدا با کرم خویش می‌یابد. این جهان در نگاه مولانا، نه جهانی کژ و ناکام که عالمی پر از امید و رحمت است؛ جایی که اراده‌ی ایزدی، کار ناممکن را ممکن و تلخی را شیرین می‌کند. این همان جهان‌بینی‌ای است که در آن، لطف خدا همواره جاری است و بدبختی خلق، خود مایه‌ی جوشش چشمه‌های کرم و وداد الهی می‌شود. اینجاست که ما می‌بینیم چگونه «کفران» می‌تواند به «انابت» تبدیل شود و هیچ چیز از دایرۀ تغییر و تحول اراده‌ی الهی خارج نیست. این، نه تنها بشارت به ناامیدان است، بلکه دعوتی است به تأمل در گستره‌ی نامتناهی رحمت و اقتدار خداوندی.

نکات کلیدی

  • قدرت مطلق الهی ناممکن‌ها را ممکن می‌سازد.
  • رحمت خداوندی بی‌پایان و شامل حال همه است.
  • مصیبت‌ها و تنگدستی‌ها می‌توانند به برکات الهی تبدیل شوند.
  • حضور فعال خداوند در تمام جزئیات آفرینش (کل یوم هو فی شأن).
  • امیدواری همواره بر ناامیدی غلبه می‌کند.

Sources: d6-s53 · 01:02:50 d6-s53 · 01:04:05 d6-s53 · 01:08:14

به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.