لوستل دفتر ۶ د ترمذ د پاچا لخوا د اعلان کول، چې هر څوک چې په دریو یا څلورو ورځو کې سمرقند ته لاړ شي، د فلانۍ دنده لپاره به خلعت، اسپ، غلام او کنیز او دومره زر ورکړي. دلقک دا اعلان په کلي کې واورید او د پاچا حضور ته راغی او ویې ویل: زه خو نشم تللی بيت ۲۵۱۳

M6:2513 — مرکبی دو اندر آن ره شد سقط / از دوانیدن فرس را زان نمط

مرکبی دو اندر آن ره شد سقطاز دوانیدن فرس را زان نمط
✦ دا بیت په پښتو وړاندې کړئ

M6:2513

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — د هغه د مثنوي له ثبت شویو لیکچرونو څخه

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: دو مرکب در آن راه (از فرط تاختن) هلاک شدند؛ از بس که اسب را بدین شیوه می‌دوانید. معنا: در این بیت، مولانا از سفر پرشتاب دلقکی سخن می‌گوید که برای رساندن خبری مهم چنان با عجله می‌راند که در طول راه دو اسب زیر پایش از خستگی جان می‌دهند. این شدت عمل، گویای فوریت خبر و همت بلند دلقک است.

شرح

این بیت تصویری زنده و تکان‌دهنده از سرعت و فوریت را به نمایش می‌گذارد. ما در اینجا با دلقکی سروکار داریم که برای رساندن خبری مهم به شاه، چنان بی‌محابا اسب می‌راند که در راه، دو مرکب از فرط خستگی و دوانیدن «به آن نمط» جان می‌بازند. این نه تنها نشانه‌ای از اهمیت خبر است، بلکه حکایت از شور و دلسوزی خود دلقک هم دارد.

شاید امروز، با وسایل نقلیهٔ سریع، درک این تصویر دشوار باشد؛ اما در گذشته، درازنای راه و اهمیت خبر، گاه سواران را وامی‌داشت که برای رسیدن به مقصد، با هر اسبی که در دست داشتند، با تمام قوا بتازند تا آن اسب از پا درآید و آنگاه مرکب تازه‌ای بگیرند و سفر را پی بگیرند. این تدبیر برای غلبه بر زمان و مسافت، خود قصه‌ای پردرد است. مولانا با این بیان می‌خواهد حال و هوای اضطراری را به ما منتقل کند؛ اینکه دلقک از گرد راه، بدون توقف و درنگ، مستقیم به دیوان شاه می‌شتابد، گواه همین فوریت و اضطرار است.

این تصویر تنها برای بیان سرعت نیست، بلکه مقدمه‌ای است برای فضاسازی روانی شهر و دربار. وقتی خبر ورود دلقک با این سرعت و این فداکاری در میان مردم می‌افتد، شور و هیجانی برمی‌خیزد. «خاص و عام شهر را دل شد ز دست»؛ همه به وحشت می‌افتند، پچ‌پچ‌ها بلند می‌شود، و اذهان به سوی بلایای محتمل یا حملهٔ دشمنان سوق پیدا می‌کند. مولانا با این مهارت داستان‌پردازی، نه تنها یک رویداد را نقل می‌کند، بلکه تأثیرات روان‌شناختی آن را نیز به تصویر می‌کشد. این شیوهٔ مولانا، که از یک جزئیات کوچک (مرگ دو اسب) به خلق یک فضای بزرگ از وحشت و کنجکاوی در شهر می‌رسد، نشان از عمق و ظرافت نگاه او به روابط علت و معلولی در عالم انسانی دارد.

نکات کلیدی

  • شدت عمل و فداکاری دلقک، گویای اهمیت والای مأموریت اوست.
  • این بیت، نمادی از عواقب طبیعی سرعت بی‌حد و مرز در جهان مادی است.
  • مولانا با جزئیات کوچک، زمینهٔ روانی و اجتماعی داستان‌های خود را استادانه بنا می‌کند.
  • فدا شدن مرکب‌ها، بیانگر اضطرار و فوریت در انتقال خبر است.
  • این شیوهٔ روایت، خواننده را به عمق فضای داستانی مولانا می‌کشاند.

Sources: d6-s58 · 00:16:18

به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.