لوستل دفتر ۶ د موږک او چونګښې د اړیکې کیسه او د دواړو پښې په یوه اوږده تار سره تړلې وې او د زاغ لخوا د موږک پورته کول او د چونګښې ځړیدل او ژړا او له غیر جنس سره د اړیکې او له خپل جنس سره د نه جوړیدو پښیماني بيت ۲۶۳۹

M6:2639 — ماهی بریان ز آسیب خضر / زنده شد در بحر گشت او مستقر

ماهی بریان ز آسیب خضرزنده شد در بحر گشت او مستقر
✦ دا بیت په پښتو وړاندې کړئ

M6:2639

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — د هغه د مثنوي له ثبت شویو لیکچرونو څخه

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: ماهی بریان‌شده از لمسِ خضر، جان گرفت و در دریا آرام گرفت و مستقر شد. معنا: این بیت به داستانی اشاره دارد که در آن ماهی مرده و بریان‌شده‌ای با لمسِ خضرِ پیامبر، دوباره جان می‌گیرد و به زیستگاه اصلی خود، دریا، بازمی‌گردد.

شرح

این بیت به داستانی شگفت‌انگیز و افسانه‌ای اشاره دارد که در ادبیات عرفانی ما جایگاهی رفیع دارد: داستانِ ماهی بریان و خضر. خضر، پیامبری است پنهان و جاویدان، که گفته‌اند عمرش به درازای تاریخ است و هر جا گام می‌نهد، آنجا سبز و خرم می‌شود، چرا که نام او خود ریشه در «خضره» به معنای سرسبزی دارد. او همیشه تازگی و زندگی می‌بخشد و مظهر بقا و خضرایی وجود است.

داستان این است که ماهی‌ای که پخته شده و دیگر نشانه‌ای از حیات در آن نیست، با «آسیب» یا بهتر بگویم «اثر» و «تماس» خضر، ناگهان جان می‌گیرد و زنده می‌شود. این آسیب، هرگز به معنای گزند یا ضرر نیست، بلکه نیرویی حیات‌بخش و معجزه‌آساست که از وجود مقدس خضر ساطع می‌شود. این ماهی زنده شده، بی‌درنگ به دریا بازمی‌گردد و در آنجا مستقر می‌شود؛ یعنی به اصل خود، به زیستگاه طبیعی‌اش که زندگی از آن برمی‌خیزد، بازمی‌گردد.

این تمثیلی عمیق است از نیروی شگفت‌آور هم‌نشینی و هم‌صحبتی با اولیا و پیامبران حق. همان‌طور که یک ماهی مرده با نسیمی از انفاس قدسی خضر جان می‌گیرد و به دریای هستی بازمی‌گردد، سالکِ خسته و سرگشته‌ای که از اصل خود دور افتاده و در آتش فراق و غفلت بریان شده است، می‌تواند با یک نظر یا یک کلام از بزرگی روحانی، جانی تازه یابد و به دریای معرفت و حقیقت بازگردد. این «همّت» و «انرژی» که از دل یک ولی یا یک پیامبر جاری می‌شود، قادر است ماهی‌های بریان‌شده را زنده کند و آن‌ها را در دریای اصیل خویش مستقر سازد. این نشان می‌دهد که برخی از وقایع روحانی، چنان عمیق و غیرمنتظره‌اند که خارج از چارچوب منطق عادی ما عمل می‌کنند و صرفاً محصول عمل و تلاش ما نیستند، بلکه هدایایی هستند از ساحت غیب و لطف الهی که از مجرای اولیای حق به ما می‌رسند.

نکات کلیدی

  • «آسیب» در اینجا به معنای اثر و تماس حیات‌بخش است، نه ضرر و گزند.
  • ماهی بریان تمثیلی از جان‌های مرده یا خسته از فراق است.
  • زنده شدن ماهی و بازگشت به دریا، نماد رستاخیز و بازگشت به اصل خویش (دریای معرفت) است.
  • این بیت بر قدرت شگفت‌انگیز هم‌نشینی و «همّت» اولیا و پیامبران در زنده کردن دل‌ها تأکید دارد.
  • خضر مظهر حیات جاودان و نیروی غیبی است که سبب رویش و تازگی می‌شود.

Sources: d6-s61 · 24:54:00 d6-s61 · 26:18:00 d6-s61 · 24:00:00

به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.