لوستل دفتر ۶ د موږک لخوا په ډیره عاجزۍ او ژړا سره له اوبو څخه د چونګښې د اړیکې غوښتنه کول بيت ۲۶۸۷

M6:2687 — از مروت باشد ار شادم کنی / وقت و بی‌وقت از کرم یادم کنی

از مروت باشد ار شادم کنیوقت و بی‌وقت از کرم یادم کنی
✦ دا بیت په پښتو وړاندې کړئ

M6:2687

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — د هغه د مثنوي له ثبت شویو لیکچرونو څخه

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: از جوانمردی و بزرگواری توست اگر مرا شاد کنی؛ وقت و بی‌وقت از لطف و کرم خویش مرا به یاد آوری. معنا: عاشق از معشوق می‌خواهد که پیوسته، نه فقط در اوقات خاص، بلکه همیشه، از روی جوانمردی و لطف خود، دل او را شاد کند و به یادش باشد. این یک تمنای بی‌قید و شرط برای توجه و بخشش دائمی از سوی حضرت حق است.

شرح

این بیت، بی‌تردید، از زبان «عاشق مطلق» و در پیوند با «عشق الهی» سخن می‌گوید، حتی اگر در بافت روایتی از موش و قورباغه آمده باشد؛ مولانا بی‌درنگ از جزئیات قصه در می‌گذرد و به بیان حال دل خود و سالکان می‌پردازد. پیش از این بیت، عاشق اعتراف کرده که همه چیزش، از نور روز و کسب و کار تا آرامش شب و خوابش، وابسته به معشوق است. این تمنای مطلق برای یاد و شادمانی، نتیجهٔ همین وابستگی تمام‌عیار است.

مولانا در اینجا از معشوق می‌خواهد که از «مروت» خویش، یعنی از خوی جوانمردی و بزرگواری، او را شاد گرداند. این نه یک درخواست مبتنی بر شایستگی یا استحقاق عاشق، که تکیه بر کرم و صفات والای معشوق دارد. یادآوری «وقت و بی‌وقت» هم همین نکته را برجسته می‌کند؛ عاشق تمنّای یاد دائمی دارد، نه فقط در لحظات خاص یا بر اساس شرایطی که او ایجاد کرده باشد. این کرم و لطف بی‌حد، همان «لطف عام» الهی است که مولانا در ابیات بعدی نیز به آن می‌پردازد و آن را به تابش آفتاب بر هر ناپاکی تشبیه می‌کند.

این خواستِ یاد و شادمانی «اکنون» در سخنرانی‌های من طنین خاصی دارد. آنجا که مولانا در جای دیگری می‌گوید: «چو بر خاکم بخواهی بوسه دادن / رخم را بوسه ده اکنون همانم». این بیت همین حس فوریت را القا می‌کند: لطف و مرحمت را برای پس از مرگ یا برای وقتی که عاشق از حال رفته است نگذارید. این یاد و شادمانیِ بی‌قید و شرط، باید در همین حالِ حیات و حضور اتفاق بیفتد تا ادراک کننده، آن را با دستگاه ادراکی حاضر و آگاه خود بفهمد و از آن بهره‌مند شود، نه آنکه بر «خاک» او ببارد. این درسی است برای قدر دانستن فرصت دوستی و عشق در زمان حال.

نکات کلیدی

  • بیت، بیانگر خواست عاشق مطلق برای شادمانی و یاد دائمی از سوی معشوق الهی است.
  • درخواست نه بر شایستگی عاشق، که بر «مروت» و کرم بی‌انتهای معشوق بنا شده است.
  • «وقت و بی‌وقت» بر تمنای لطف و حضور همیشگی و نامشروط معشوق تأکید دارد.
  • مولانا از بستر روایت داستانی فراتر رفته و به حالِ دلِ سالکِ راه حق می‌پردازد.
  • تأکید بر «اکنون» بودن این لطف، هشداری است برای از دست ندادن فرصت تجربهٔ عشق در زمان حال.

Sources: d6-s62 · 07:23:48 d6-s62 · 05:24:48 d6-s62 · 06:43:48

به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.