لوستل دفتر ۶ د موږک لخوا په ډیره عاجزۍ او ژړا سره له اوبو څخه د چونګښې د اړیکې غوښتنه کول بيت ۲۷۰۶

M6:2706 — نوبهار حسن گل ده خار را / زینت طاووس ده این مار را

نوبهار حسن گل ده خار رازینت طاووس ده این مار را
✦ دا بیت په پښتو وړاندې کړئ

M6:2706

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — د هغه د مثنوي له ثبت شویو لیکچرونو څخه

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: ای بهار زیبایی، به این خار گل‌ها عطا کن؛ به این مار، شکوه طاووس را ببخش! معنا: این بیت دعایی است از حضرت مولانا که زیبایی و فضل الهی بر کاستی‌ها و زشتی‌ها ببارد تا آنها را نیز به اوج کمال و زیبایی مبدل سازد.

شرح

این بیت، بی‌تردید، در حکم دعایی ژرف و آرزویی سوزناک برای کیمیاگری الهی است؛ تقاضایی برای آنکه «نوبهار حسن» یا همان لطف عام پروردگار، بر هر چه که در چشم ما خار و مار است ببارد و آن را به گل و طاووس تبدیل کند. مولانا اینجا به صراحت، طلب تغییر ماهیت از پست به عالی را مطرح می‌کند و این دقیقاً همان جوهرِ نگرش او به جهان و فعل الهی است.

من بارها توضیح داده‌ام که مولانا جهان را کژ و معوج نمی‌بیند، بلکه معتقد است اگر کژی می‌بینیم، کژبینی از ماست. این بیت نیز شکایتی از وضعیت موجود نیست، بلکه آرزویی برای تجلی کامل‌تر رحمت عام الهی است. «لطف عام» الهی، همانند آفتاب است که نه از روی استحقاق، بلکه از روی فراگیری بر هر چه هست می‌تابد؛ بر پاک و ناپاک، بر گل و بر حدث. این آفتاب برای تابیدن، «سند» نمی‌جوید؛ از کسی نمی‌پرسد که آیا لایق تابش من هستی یا نه. این یک اصل بنیادین در هستی‌شناسی مولاناست.

مولانا به شکلی شگرف این روند را توضیح می‌دهد: آفتاب که بر «حدث» (نجاست) می‌تابد، نه تنها خود آلوده نمی‌شود، بلکه آن حدث را خشک می‌کند. همین حدث خشک‌شده، تبدیل به هیزم می‌شود و در گلخن حمام، نور و حرارت می‌بخشد. اینجاست که می‌بینیم، آن «آلایش» به «آرایش» مبدل می‌شود. خورشید گویی «فسونی» بر گوش این حدث می‌خواند و آن را دگرگون می‌کند. این یک کارخانه عظیم الهی است که زهر را تبدیل به شهد می‌کند، ناپاکی را پاک می‌گرداند و «سیئات» را محو کرده و به «حسنات» بدل می‌سازد. همان‌طور که می‌فرماید: «هکذا یمحی الاله السیئات».

این تنها به همین جا ختم نمی‌شود. همین گرمای آفتاب، «معده زمین» را نیز گرم می‌کند تا باقی نجاسات را هضم کند و از آن، نبات بروید. از آن سرگین و حدث، نرگس و نسرین می‌شکفد. این همان چیزی است که این بیت طلب می‌کند؛ اینکه «نوبهار حسن» الهی این خارها و مارها را نیز به واسطه لطف عام خود، به گل و طاووس تبدیل کند. یعنی هیچ موجودی، حتی در پست‌ترین شکل خود، از دایره این لطف عام بیرون نیست و قابلیت دگرگونی به سمت زیبایی و کمال را دارد.

این بینش، تفاوتی عمیق با دیدگاه کسانی دارد که فقط به تقابل خیر و شر یا زشتی و زیبایی می‌نگرند. مولانا به یک روند مستمر دگرگونی و ارتقاء معتقد است که در هر لحظه در کار است. این همان «کل یوم هو فی شأن» بودن حق است. دعای این بیت، آرزوی تسریع و تجلی آشکارتر این کیمیای الهی است، که حتی پست‌ترین عناصر وجودی ما، یا در جهان، به اوج زیبایی و ارزش برسند. این به معنای نگاهی سراسر امیدوارانه به امکان رستگاری و کمال است، حتی برای آنکه خود را "مار کوهی" و "زشت و مکروه" می‌پندارد.

نکات کلیدی

  • لطف عام الهی (نوبهار حسن) بدون قید و شرط بر همه‌چیز می‌تابد.
  • ماهیت هر چیز، حتی پست‌ترین، با لطف الهی قابلیت دگرگونی به زیبایی و کمال را دارد.
  • مولانا به «کیمیاگری الهی» اعتقاد دارد که سیئات را به حسنات و پلیدی را به پاکی تبدیل می‌کند.
  • دعای این بیت، آرزوی تجلی فعالانه این قدرت دگرگون‌کننده الهی در جهان است.

Sources: d6-s62 · 06:43:48 d6-s62 · 07:23:48 d6-s62 · 05:24:48

به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.