لوستل دفتر ۶ د یوسف صدیق (علیه السلام) لخوا د څو کلونو بندیز د خدای تعالی څخه د مرستې غوښتنه کولو او ویل (اذکرنی عند ربک) سره د هغه د تقریر سره بيت ۳۴۸۳

M6:3483 — بانگ گفت بد چو دروا می‌شود / از سقر تا خود چه در وامی‌شود

بانگ گفت بد چو دروا می‌شوداز سقر تا خود چه در وامی‌شود
✦ دا بیت په پښتو وړاندې کړئ

M6:3483

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — د هغه د مثنوي له ثبت شویو لیکچرونو څخه

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: چون بانگ سخن ناپسند آشکار می‌شود، بنگر که چه دری از دوزخ گشوده می‌گردد. معنا: این بیت هشدار می‌دهد که سخنان باطل و نامناسب، درهای جهنم را به روی انسان می‌گشایند و باید از آنها حذر کرد.

شرح

من بارها گفته‌ام که کلام در مثنوی مولانا، جایگاه یگانه‌ای دارد؛ نه صرفاً ابزارِ بیان، که خودِ حقیقت است. این بیت هم دقیقاً بر همین نکته تاکید می‌کند، اما از جنبهٔ منفی. مولانا در اینجا به ما می‌آموزد که گفتارِ ما، نه تنها یک پیام را منتقل می‌کند، بلکه می‌تواند دری را بگشاید یا ببندد؛ دری به سوی بهشت، یا دری به سوی دوزخ.

در جایی دیگر، مولانا از پسرش پرسیدند که چرا شما با موسیقی انس دارید، در حالی که برخی زاهدان از آن می‌گریزند؟ پاسخ داد: «برای اینکه بر موسیقی آن‌ها صدای بسته شدن درهای بهشت را می‌شنوند، اما من صدای باز شدن درهای بهشت را می‌شنوم.» این ظرافت در نگاه به پدیده‌ها، شاهکار مولاناست. هر پدیده‌ای، هر صدایی، هر گفتاری، بسته به نیت و حالِ شنونده و گوینده، می‌تواند معنای متفاوتی پیدا کند.

اینجاست که مولانا «گفت» را به «بانگ در» تشبیه می‌کند. او می‌گوید: «بانگ در دان گفت را از قصر راز». این کلام، این صدایی که از دهان ما برمی‌آید، از قصر اسرار و حقایق می‌آید. اما ما باید تشخیص دهیم که این بانگ، صدای باز شدن است یا بسته شدن. درهای بهشت را می‌گشاید یا درهای دوزخ را. ما بانگ در را می‌شنویم، اما خودِ در را (یعنی حقیقتِ نامحسوسِ پشتِ آن را) نمی‌بینیم.

و اما این بیت مورد بحث: «بانگ گفته بد چو دروا می‌شود / از سقر تا خود چه در وامی‌شود». اینجا مولانا مستقیماً به جنبهٔ تاریک‌ترِ این معادله اشاره می‌کند. «دروا شدن» در اینجا یعنی «پدیدار شدن» و «آشکار گشتن». یعنی وقتی گفتارِ بد و ناپسند (گفته بد)، و سخنانی که ریشه‌ای در کژی دارند، آشکار می‌شوند و در عالم جاری می‌گردند، آنگاه باید ترسید. باید با خود گفت که: «وای، کدام در از درهای جهنم (سقر) است که اکنون در حال گشوده شدن است؟». این یک هشدار جدی است. گفتارِ نادرست، فریب‌کارانه، گمراه‌کننده یا حتی کلامِ صرفاً سطحی و بی‌ریشه، می‌تواند دروازه‌ای به سوی هلاکت و رنج باشد.

کسانی خوشا به حالشان که «وا شد منظرش»؛ یعنی چشم باطنشان باز است و نه تنها بانگ در را می‌شنوند، بلکه خودِ در را نیز می‌بینند و می‌توانند تشخیص دهند که این صدا، کدام دروازه را به رویشان باز یا بسته می‌کند. این یعنی بصیرت، این یعنی دوراندیشی، این یعنی دیدنِ پیامدهای پنهانِ هر کلام. وگرنه، ما که دوریم از در، فقط بانگ می‌شنویم. باید بانگ‌شناس باشیم تا فریب نخوریم.

نکات کلیدی

  • گفتار ما قدرت گشودن یا بستن درهای معنوی را دارد؛ می‌تواند بهشت‌ساز یا دوزخ‌آفرین باشد.
  • «دروا شدن» گفتار بد، به معنای آشکار شدن و جاری گشتن سخنان کژ و ناپسند در عالم است.
  • مولانا هشدار می‌دهد که جاری شدن گفتار نادرست، دری مستقیم به سوی جهنم است.
  • باید «بانگ‌شناس» بود، یعنی بصیرت داشت تا بتوان میان صدای گشودن در بهشت و جهنم تمایز قائل شد.
  • خوشا به حال کسانی که «منظرش» (چشم باطنشان) باز است و فراتر از شنیدن بانگ، خودِ در حقیقت را می‌بینند.

Sources: d6-s77 · 41:44:00 d6-s77 · 43:42:00 d6-s77 · 52:45:00

به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.