لوستل دفتر ۶ د دوو وروڼو کیسه، یو یې کوسه او بل یې امرد، په یوه مجرد کور کې یوه شپه ویده شول. په اتفاقي ډول امرد خښتې پر خپله شا انبار کړې. بالاخره ډاب ډاب راغی او هغه خښتې یې په حیلې او نرمۍ سره له هغه شاته پورته کړې. ماشوم ویښ شو او په جنګ یې وویل: دا خښتې چیرته یوړلې او ولې دې یوړلې؟ هغه وویل: ته دا خښتې ولې ایښې وې؟ تر پایه بيت ۳۸۵۲

M6:3852 — گفت آخر من کجا دانم شدن / که بهرجا می‌روم من ممتحن

گفت آخر من کجا دانم شدنکه بهرجا می‌روم من ممتحن
✦ دا بیت په پښتو وړاندې کړئ

M6:3852

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — د هغه د مثنوي له ثبت شویو لیکچرونو څخه

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: گفت: «آخر من کجا می‌توانم بروم؟ / که به هر کجا می‌روم، همواره گرفتار و آزموده می‌شوم.» معنا: این بیت بیانگر استیصال و نومیدی جوانی است که از فقدان امنیت و پناهگاه در همه جای دنیا گلایه می‌کند و می‌پرسد که از آزار و امتحان مردم چگونه و به کجا پناه برد.

شرح

این بیت، از زبان پسری امرد در حکایتی به ظاهر رکیک و هنجارستیز است که مولانا با هوشمندی تمام، آن را برای بیان نقدی عمیق اخلاقی و اجتماعی به کار می‌گیرد. پسر امرد، در پاسخ به لوطی که او را به رفتن نزد طبیب یا بیمارستان دعوت می‌کند، با این بیت، اوج درماندگی و فقدان پناهگاه در جهان را به تصویر می‌کشد. او می‌گوید به هر کجا که روی می‌آورد، از خانقاه که نماد مکان پاکان و عابدان است تا کوچه و بازار، هیچ امانی ندارد و همواره هدف آزار و «امتحان» (به معنای گرفتاری و بلا) قرار می‌گیرد. این فقط یک گلایه شخصی نیست، بلکه نقد تند مولانا به جامعه‌ای است که حتی مراکز مذهبی‌اش نیز از آلودگی به شهوت و سوءاستفاده‌های اخلاقی مبرا نیستند. من بارها اشاره کرده‌ام که مولانا یکی از جدی‌ترین منتقدان خانقاه‌نشینیِ بی‌ازدواج است که آن را عزب‌خانه و محل پرورش رذایل می‌دانست، برخلاف سنت پیامبر اسلام. این بیت نمادی می‌شود از فقدان عقل و غلبه شهوت در مردمان، که هر فرد آسیب‌پذیری را هدف قرار می‌دهند. حتی فرار به سوی زنان نیز به فتنه می‌انجامد، همانند داستان یوسف. مولانا با این داستان تند و گزنده، می‌خواهد نشان دهد که چگونه انسانی، به دلیل ضعف و موقعیت اجتماعی‌اش، از همه طرف در محاصرهٔ درندگانِ شهوت است و هیچ مفرّی ندارد. این بیت یک پرسش وجودی بنیادین است: در دنیایی که همهٔ مکان‌ها، حتی مکان‌های مقدس، آلوده‌اند، پناهگاه حقیقی کجاست؟

نکات کلیدی

  • مولانا از داستان‌های به ظاهر رکیک برای نقد عمیق اجتماعی و اخلاقی استفاده می‌کند تا حقایق تلخ را بیان کند.
  • بیت نشان‌دهندهٔ فقدان امنیت و پناهگاه برای افراد آسیب‌پذیر در جامعه است، حتی در مکان‌های مقدس.
  • مولانا به شدت از ریاکاری و انحرافات اخلاقی در نهادهای مذهبی مانند خانقاه‌ها که به دلیل بی‌عقلی به محلی برای فساد تبدیل می‌شوند، انتقاد می‌کند.
  • بیت تأکید می‌کند که غلبهٔ شهوت و فقدان عقل می‌تواند انسان را به موجودی درنده و بی‌امان تبدیل کند.
  • این بیت یک پرسش وجودی بنیادین را مطرح می‌کند: در دنیایی که همه جا آلوده به وسوسه و آزار است، پناهگاه واقعی کجاست؟

Sources: d6-s86 · 57:51:00 d6-s86 · 01:00:31 d6-s86 · 01:03:16

به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.