لوستل› دفتر ۶› د دې خبر په تفسیر کې چې مصطفی (ص) فرمایلي دي: (من کنت مولاه فعلی مولاه) ترڅو منافقینو طعنه ووهله، چې بس نه وه، چې موږ یې اطاعت او خدمت وکړ، هغه د ماشوم بنده ګي هم راته فرمایي تر پایه› بيت ۴۵۳۶
M6:4536 — کیست مولا آنک آزادت کند / بند رقیت ز پایت بر کند
M6:4536
مانا · به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI
This couplet defines a true spiritual master (mowla) not as a worldly lord who demands service, but as a guide who liberates the soul from inner bondage.
Rumi offers this definition to correct a misunderstanding of the Prophet Muhammad's famous declaration at Ghadir Khumm: "Whoever has me as his mowla, Ali is his mowla." As the preceding verses explain, hypocrites heard this and grumbled, thinking it meant they were being commanded to serve Ali as a new political master.
Rumi pivots from this historical complaint to a profound spiritual redefinition. The word mowla, he argues, does not mean a commander who imposes new obligations. On the contrary, a true mowla is a spiritual guide whose function is to grant freedom (āzādī). This freedom is not political but internal: liberation from the slavery (riqiyyat) of the ego, worldly attachments, and spiritual ignorance. The image of breaking shackles from the feet is a powerful metaphor for this inner release.
By defining the mowla as a liberator, Rumi elevates the relationship between guide and disciple from one of worldly servitude to one of spiritual transformation. The authority of the Prophet and Ali, in this light, is not to bind but to unbind, leading believers toward the ultimate freedom that is nearness to God.
- مولا
- A polysemous Arabic term meaning 'master,' 'lord,' 'patron,' 'protector,' or 'friend.' Rumi is specifically defining its spiritual significance as a guide who liberates, in contrast to its worldly meaning of a master who owns a slave.
- بند رقیت
- The 'bond of slavery/servitude.' 'Riqiyyat' is an Arabic loanword for servitude or bondage. The phrase powerfully evokes the shackles of a slave, which Rumi uses as a metaphor for spiritual enslavement to the ego and the material world.
مولانا در اینجا معنای حقیقی کلمۀ «مولا» را تعریف می‌کند: مولا آن کسی نیست که تو را به بندگی بگیرد، بلکه کسی است که تو را از هر نوع بندگی و اسارت، به‌ویژه اسارت نفسانی، رها می‌سازد.
این بیت در میانهٔ داستانی قرار دارد که به حدیث غدیر خم («مَن کُنتُ مولاه فهذا علیٌ مولاه») می‌پردازد. مولانا به شکایت منافقانی پاسخ می‌دهد که می‌گفتند پیامبر با این سخن، ما را برده و چاکر پسرعموی خود کرده است. مولانا با این بیت، برداشت سطحی و سیاسی آن‌ها از کلمۀ «مولا» را رد می‌کند و معنای عرفانی و معنوی آن را آشکار می‌سازد.
از دیدگاه او، «مولا» در این حدیث به معنای «ارباب» و «مالک» نیست، بلکه به معنای «راهبر» و «آزادکننده» است. پیامبر و جانشین حقیقی او، علی (ع)، کسانی هستند که انسان را از بزرگ‌ترین زندان، یعنی زندان نفس و تعلقات دنیوی، آزاد می‌کنند. ولایت حقیقی، ولایت بر جان‌ها برای رهایی بخشیدن به آن‌هاست، نه سلطه بر تن‌ها برای به اسارت کشیدنشان.
بنابراین، این بیت یک اصل مهم در عرفان مولوی را بیان می‌کند: وظیفهٔ پیر و مرشد کامل، شکستن زنجیرهای درونی مرید است، نه افزودن بندی بر بندهای او. آزادی حقیقی که انبیا و اولیا هدیه می‌آورند، رهایی از خودپرستی و رسیدن به حریت معنوی است.
- مولا
- سرور، راهبر، دوست، آزادکننده
- آنک
- آن کسی که، آنکه
- بند رقیت
- زنجیر بردگی و بندگی
- بر کند
- باز کند، جدا کند، از بین ببرد
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.