لوستل دفتر ۶ د مرغ او ښکاري تر منځ مناظره په رهبانيت او د رهبانيت په معنی کې چې مصطفی (ص) خپل امت ته له هغه څخه منع کړې وه چې لا رهبانیة فی الاسلام بيت ۴۹۹

M6:499 — دیو گرگست و تو هم‌چون یوسفی / دامن یعقوب مگذار ای صفی

دیو گرگست و تو هم‌چون یوسفیدامن یعقوب مگذار ای صفی
✦ دا بیت په پښتو وړاندې کړئ

M6:499

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — د هغه د مثنوي له ثبت شویو لیکچرونو څخه

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: دیو همچون گرگ است و تو ای سالک، یوسف‌گونه‌ای؛ دامن یعقوب را رها مکن ای برگزیده.

شرح

مولانا در این بیت، با تمثیلی رسا و هشداردهنده، سالک را به یوسف تشبیه می‌کند و شیطان را به گرگی در کمین. یوسف در داستان قرآنی، هنگامی که از جمع خانواده جدا افتاد و تنها شد، با فتنه‌ها و آزمون‌های سختی مواجه گشت. این تمثیل، کنایه‌ای عمیق از آسیب‌پذیری انسان در تنهایی و جدایی از حامیان و راهبران حقیقی است.

من قویاً معتقدم که مولانا در اینجا، بر خلاف پاره‌ای از برداشت‌های سطحی، موضعی صریح در برابر خلوت‌نشینی بی‌حساب و کتاب و بریدن از جماعت دارد. «دامن یعقوب مگذار ای صفی» به معنای چنگ زدن به دامان اولیای حق و ماندن در جمع اهل حقیقت است. این تنها ماندن، این «شاذ من الغنم» بودن که در نهج‌البلاغه نیز به آن اشاره شده، انسان را لقمه‌ی گرگِ شیطان می‌کند. گرگ اغلب آنگهی گیرا بود / کز رمه شیشک به خود تنها رود. شیطان در تنهایی و عزلت، نه تنها دور نمی‌شود، بلکه فرصت بیشتری برای وسوسه و فریب می‌یابد؛ آنجا که نفس به خودخواهی و غرور مجال جولان پیدا می‌کند و آدمی را به طهارت و پاکی واهی متوهم می‌سازد.

راه سلوک، راه پر مخاطره‌ای است که نیاز به «یاری و زور» دارد. این «زور» نه فقط قدرت فردی، بلکه بیش از آن، قوت جمعی است. همراهی با جماعت صالحین، دل‌ها را به هم نزدیک می‌کند، همت‌ها را یکی می‌سازد و اطمینان خاطر می‌بخشد. چنانکه غزالی می‌گفت: «تعاون قلوب» و «اجتماع همم» در سلوک حیاتی است. همین حمایت متقابل است که سالک را از شک و تردید رها می‌سازد و او را در مسیر با اعتماد به نفس بیشتر روانه می‌کند.

اما مولانا در عین حال به هوشیاری در انتخاب همراهان نیز تأکید می‌کند: «لیک هر گمراه را همراه مدان / غافلان خفته را آگه مدان». رفیق راه باید هم‌دل و هم‌درد باشد، نه آنکه «اشتردل» (ترسو) باشد و با ترس خود، دیگران را از راه بازدارد یا در پی غارت فرصت و جان باشد. راه دین، «راه پرخون» و پر از «شور و شر» است، نه برای هر مخنث‌گوهری و هر شیشه‌جانی. این سختی و این «ترس»، خود فیلتری الهی است؛ همچون «پرویزیان» (غربال) برای تمییز نفوس شجاع و آماده از ترسوها و مدعیان.

بنابراین، این بیت یک دعوت رساست به همراهی، به جماعت، و به تبعیت از راهبران راستین. راه، همان «پرنشان پای‌ها» است که از رهروان پیشین نشانه دارد و «یار»، همان «نردبان رای‌ها» است که تو را به بالا می‌برد. از این راهِ شناخته‌شده و از این یارانِ صادق جدا مشو، تا گرفتار گرگ‌های پنهان نشوی.

نکات کلیدی

  • شیطان همچون گرگ در کمین سالک، به‌ویژه در تنهایی، است.
  • جدا شدن از جماعت صالحین و اولیای حق، سالک را در برابر وسوسه‌های نفس و شیطان آسیب‌پذیر می‌کند.
  • «دامن یعقوب مگذار» نمادی از چنگ زدن به حمایت و هدایت معنوی و اجتماعی است.
  • همراهی در راه سلوک ضروری است، اما انتخاب رفیق راه (نه گمراهان و ترسوها) حیاتی است.
  • دشواری‌ها و ترس‌های مسیر، آزمون‌هایی الهی برای جداسازی سالکان حقیقی از مدعیان و ضعیف‌دلان‌اند.

Sources: d6-s11 · 05:24:14

به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.