لوستل› دفتر ۶› د بلال کیسه چې د مصطفی (ص) له مینې په حجاز کې احد احد ویل په هغه سهارونو کې چې د هغه خاوند د یهودیت له تعصب څخه په اغزي وهلو د حجاز لمر ته او له زخم څخه د بلال له بدن څخه وینه بهیدله او له هغه څخه احد احد بې له ارادې ویل لکه څنګه چې له نورو دردمنو څخه بې له ارادې آه راوځي ځکه د مینې له درد څخه ډک و د اغزي د درد د لرې کولو اهتمام ته یې ځای نه و لکه د فرعون ساحران او جرجیس او نور بې شمېره› بيت ۹۱۹
M6:919 — آفتاب و ماه دو گاو خراس / گرد میگردند و میدارند پاس
M6:919
مانا · به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI
خورشید و ماه مانند دو گاوی که سنگ آسیاب را میچرخانند، به فرمان قدرتی برتر مدام در حال گردش و پاسداری از نظام عالم هستند.
مولانا در این بخش از مثنوی، برای نشان دادن قدرت مطلق عشق و ارادهٔ الهی، به حرکت دائمی و بیاختیار اجزای عالم اشاره میکند. همانطور که بلال در اوج شکنجه، بیاختیار «احد احد» میگفت، تمام کائنات نیز مسخّر و مقهور یک نیروی برتر هستند.
این بیت، خورشید و ماه را به دو گاو تشبیه میکند که به یک «خراس» یا آسیاب بزرگ بسته شدهاند و مجبورند پیوسته بچرخند. این تصویر، حرکت افلاک را از یک پدیدهٔ صرفاً طبیعی به یک عمل جبری و تحت فرمان تبدیل میکند. آنها نه از روی اختیار، که به ارادهٔ گردانندهای دیگر «پاسداری» میکنند و نظم کیهانی را حفظ مینمایند. این حرکت مدام، درست مانند چرخش سنگ آسیاب در بیتهای قبل (بیت ۹۱۱)، نشانهای از وجود یک جریان پنهان و قدرتمند (تقدیر الهی یا عشق) است که همه چیز، از ذرات خاک گرفته تا عظیمترین اجرام آسمانی را به رقص و گردش واداشته است.
در نگاه مولانا، این بیقراری و حرکت دائمی، شاهدی بر حضور فاعلی قدرتمند است. همانطور که جوشش کف روی آب، از غلیان و قدرت دریا خبر میدهد، گردش افلاک نیز تسبیح و اطاعت محض آنها در برابر ارادهٔ خداوند است. بنابراین، انسان که جزئی کوچک از این کلّیّات است، چگونه میتواند در برابر حکم الهی آرام و قرار داشته باشد و تسلیم نباشد؟
- خراس
- آسیاب، سنگ آسیا. در اینجا به معنای دستگاهی است که گاو به دور آن میچرخد.
- پاس داشتن
- نگهبانی دادن، مراقبت کردن.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.