M1:2894 — گر بگوید کژ‌، نماید راستی / ای کژی که راست را آراستی

这句诗出自一位贫穷的贝都因人向哈里发献礼的故事。他以为自己带来的是一罐最甘甜的泉水，实际上却是咸涩的池水。哈里发不仅欣然接受，还重赏了他，并确保他在离开前不会尝到都城甘美的河水，以免他为自己的礼物感到羞愧。

鲁米借此阐明一个核心的苏菲思想：行为的价值取决于其内在的动机（“意”），而非其外在的形式（“象”）。对于一个真诚的爱者（如那位贝都因人），他笨拙的言辞或不完美的礼物，就像这里所说的“歪曲”（کژ）。然而，因为发自一颗纯净、充满爱意的心，这种“歪曲”非但没有掩盖，反而像装饰品一样，凸显了他内在的“正直”（راستی）。

这句诗是对这种悖论的赞叹。第一行陈述现象：“他（爱者）若说出歪理，彰显的却是正直。”第二行则是对这种“歪曲”本身发出的惊叹：“啊，你这歪曲，竟将正直本身妆点！” 这不是在赞美错误本身，而是在赞美那股能化腐朽为神奇的真诚之爱。在神圣的爱面前，外在的对错标准变得次要；那份发自肺腑的真诚，能让最笨拙的表达也闪耀出真理的光芒。

این بیت در ادامه‌ی توضیح حال «مرد عاشق» است. مولانا می‌گوید وقتی کسی از سر صدق و عشق خالص سخن می‌گوید، دیگر مهم نیست که ظاهر کلامش چگونه است. نیت پاک او مانند کیمیا، هر فلزی را به طلا تبدیل می‌کند.

مصراع اول می‌گوید اگر چنین عاشقی حرفی «کج» (نادرست، بی‌ربط یا حتی از نظر دینی کفرآمیز) بزند، از دهان او «راست» (درست، حقیقی و عین صدق) شنیده می‌شود. این به دلیل آن است که سرچشمه‌ی کلام او، یعنی دلش، پاک و صاف است. همانطور که در بیت قبل گفته شد، این مانند دشنامی است که از لب معشوق شنیده می‌شود؛ چون از معشوق است، شیرین و دلپذیر است.

مصراع دوم یک ندا و خطاب شگفت‌زده است: «ای کژی که راست را آراستی!». مولانا آن کجی و خطای ظاهری را تحسین می‌کند، زیرا همین نقص ظاهری باعث شده است که زیبایی و ارزش حقیقت و راستیِ درونی آن شخص بیشتر آشکار شود. مانند یک لکه روی صورت زیبا که توجه را بیشتر به زیبایی چهره جلب می‌کند، این خطای ظاهری نیز صداقت باطنی عاشق را درخشان‌تر می‌سازد. در واقع، این «کجی» نه تنها از ارزش «راستی» کم نمی‌کند، بلکه آن را زینت می‌دهد و جذاب‌تر می‌کند.