Ler› Livro 1› A história do merceeiro e o papagaio, e o papagaio derramando óleo na loja› Dístico 291
M1:291 — گرچه هر دو بر سَرِ یک بازیاند / هر دو با هم مروزی و رازیاند
M1:291
شرحِ سروش — de suas palestras gravadas sobre o Masnavi
این متن بر پایهٔ سخنرانیهای ضبطشدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.
ترجمه و معنا
ترجمه به فارسی روان: اگرچه هر دو [مانند مؤمن و منافق] در ظاهر بر سر یک بازی و عملاند، اما هر دو باطناً از دو سرشت کاملاً متفاوت، یعنی مرو و ری، هستند. معنا: این بیت هشدار میدهد که نباید شباهت ظاهری اعمال را با همسانی در باطن و نیت اشتباه گرفت؛ زیرا فاعلها با وجود رفتار مشابه، میتوانند از دو ذات و مقصد کاملاً جداگانه باشند.
شرح
من بارها در سخنرانیهایم هشدار دادهام که یکی از مهلکترین مغالطات در فهم عالم و آدم، یکی انگاشتن ظاهر و باطن است. مولانا در این بیتِ کلیدی، دقیقاً انگشت بر همین نکته میگذارد. او به ما میگوید که گرچه مؤمن و منافق هر دو به ظاهر بر سر 'یک بازی' هستند—هر دو ممکن است نماز بخوانند، روزه بگیرند، یا حتی در یک بازار راه بروند—اما این همسانیِ ظاهری، به هیچ روی به معنای یگانگی در سرشت و مقصد نیست. من با قاطعیت میگویم که این اشتباه، ریشهٔ گمراهیهای فراوانیست.
مولانا این فرقِ بیمنتها را با مثالهای گوناگون روشن میکند: زنبور و زنبور عسل از یک گل میخورند اما یکی نیش میزند و دیگری عسل میدهد. آهو و آهوی ختن از یک آب و گیاه مینوشند، اما یکی مشک ناب میزاید و دیگری سرگین. نیشکر و نی خالی از یک آبخور سیراب میشوند، اما یکی پرشکر است و دیگری بیمحتوا. اینها همه به ما میآموزند که منبع واحد، لزوماً نتیجهٔ واحد نمیدهد؛ همه چیز به 'طبع' و 'کارخانه'ٔ وجودِ گیرنده بستگی دارد.
همین منطق دربارهٔ انسانها نیز جاریست. یک فرد بخیل و حسود، هر آنچه میخورد و دریافت میکند، در وجودش به بخل و حسد بدل میشود، گویی کارخانهٔ وجودش جز این محصولی ندارد. اما همان خوراک و همان تجارب در وجود یک عاشقِ پاک، به عشق احد و نور خدا بدل میگردد. قرآن نیز همین را میگوید که آیاتش برای مؤمنین شفا و رحمت است، و برای ظالمین جز خسران نمیافزاید. غذای واحد، در دو طبع مختلف، دو نتیجهٔ کاملاً متفاوت میدهد. اینجاست که اهمیت شناخت 'طبع' خود روشن میشود. آب پای کدام درخت وجودمان میدهیم؟
همین اشتباه در قیاس 'سحر' و 'معجزه' نیز دیده میشود؛ هر دو عملی خارقالعادهاند، اما نیت و خاستگاهشان از زمین تا آسمان فرق دارد. موسی و ساحرانش هر دو عصا به زمین میافکنند، اما لعنت الله بر عمل ساحران باد و رحمت الله بر عمل موسی. این فرق 'ژرف' را فقط 'صاحب ذوق' میتواند تشخیص دهد، کسی که ذائقهٔ سالم دارد و میتواند آب خوش را از شور آب تمیز دهد.
مولانا به صراحت میگوید کسانی که این تفاوتها را نمیبینند، 'بوزینهطبع'اند. طبع بوزینه، تقلید محض است و بیآنکه به ماهیت عمل بیندیشد، صرفاً صورتها را همسان میپندارد. این 'طبع' که در سینه آدمی مینشیند و بر او حاکم میشود، آفتیست بزرگ؛ زیرا آدمی را از رجوع به عقل و اختیار باز میدارد و بر حسب طبیعت خود عمل میکند.
لذا این بیت پایانی از یک سلسله مثال، نتیجهگیری میکند که مؤمن و منافق گرچه در 'یک بازی' (یک عمل ظاهری) هستند، اما 'مروزی و رازی'اند. این یعنی هر کدام متعلق به 'دو شهر' و 'دو پلانت' مختلفاند؛ مرو و ری در اینجا استعارهایست از دو خاستگاه باطنی و دو عالم درونی کاملاً متمایز. هر یک از این دو، 'سوی مقام خود رود' و 'بر وفق نام خود' عمل میکند. این پلورالیسمِ باطنی در کنار مونیسمِ ظاهری، از بنیادیترین آموزههای مثنوی است که من مکرراً بر آن تأکید کردهام.
نکات کلیدی
- قضاوت بر اساس شباهتهای ظاهری، بدون نگریستن به باطن و نیت، مغالطهای مهلک است.
- اعمال یکسان، در سرشتهای متفاوت، نتایج کاملاً متفاوتی در پی خواهد داشت.
- «بوزینهطبعی» کنایه از افرادی است که با تقلید صرف و نادیدهگرفتن جوهر، حقیقت را نمیپوشانند.
- «مروزی و رازی بودن» استعاره از خاستگاههای باطنی و عوالم درونی کاملاً مجزا، با وجود اشتراک در یک فعالیت ظاهری است.
- فقط «صاحب ذوق» میتواند تفاوتهای ژرف میان حقیقت و ریا را از پس پردهٔ ظواهر دریابد.
This text was reconstructed from Dr. Abdolkarim Soroush's recorded Masnavi lectures. It has not been reviewed and approved by him.
Translation & meaning
Translation: Though both are upon the same game, / Both are from Merv and Ray. Meaning: This verse serves as a potent warning: outward resemblance in actions should never be confused with inner unity or shared intention. Individuals, despite engaging in seemingly identical activities, can hail from entirely distinct spiritual 'cities' or fundamental natures, destined for disparate outcomes.
Explanation
I have repeatedly emphasized in my lectures that one of the most perilous fallacies in comprehending the world and humanity is to conflate outward form with inner essence. This pivotal verse by Mawlana directly addresses this very point. He tells us that while the believer and the hypocrite may both outwardly engage in 'the same game' – both might pray, fast, or even walk in the same marketplace – this superficial similarity in no way signifies a unity of nature or ultimate destination. I assert unequivocally that this error is the root of countless confusions.
Mawlana illuminates this infinite distinction with various examples: the wasp and the honeybee both feed from the same flower, yet one stings and the other yields honey. The musk deer and other deer drink the same water and graze on the same plants, but one produces pure musk while the other, mere dung. The sugar cane and the hollow reed are nourished by the same water source, yet one is filled with sweetness and the other remains empty. These illustrations teach us that a singular source does not necessarily lead to a singular outcome; everything depends on the 'nature' (ṭabʿ) and the 'factory' of the receiver's existence.
The same logic applies to human beings. An envious and avaricious person will find that everything they consume and experience transforms within them into more avarice and envy; it is as if their existential factory produces no other output. Yet, the very same nourishment and experiences, within a pure lover, transmute into divine love and heavenly light. The Quran states precisely this: its verses are healing and mercy for the believers, but for the wrongdoers, they add nothing but loss. A single food, consumed by two different natures, yields two entirely divergent results. This underscores the importance of knowing one's own 'nature.' Which tree of our being are we watering?
This same error is evident in equating 'magic' with 'miracle'; both are extraordinary acts, but their intention and origin differ profoundly. Moses and the sorcerers both cast down their staffs, but divine curse be upon the sorcerers' act, and divine mercy upon Moses'. This 'profound' difference can only be discerned by the 'person of taste' (ṣāḥib-dhawq), one who possesses a healthy discernment and can distinguish sweet water from salty.
Mawlana explicitly calls those who fail to see these distinctions 'ape-natured' (būzīna-ṭabʿ). The ape's nature is pure imitation; without contemplating the essence of an act, it merely equates forms. This 'nature' which resides in the human breast and governs it is a great affliction; for it prevents one from recourse to reason and free will, compelling action solely by instinct. Therefore, this concluding couplet, following a series of examples, concludes that the believer and the hypocrite, though engaged in 'one game' (a shared outward action), are 'from Merv and Ray'. This means each belongs to 'two different cities' and 'two different planets'; Merv and Ray here are metaphors for two distinct inner origins and spiritual worlds. Each of these 'proceeds towards its own station' and 'acts in accordance with its own name.' This inner pluralism alongside outer monism is one of the most fundamental teachings of the Masnavi, one I have consistently emphasized.
Key takeaways
- Judging solely by outward similarities, without discerning inner essence and intention, is a fatal fallacy.
- Identical actions, when performed by different natures, will lead to vastly different spiritual outcomes.
- The 'ape-like nature' (būzīna-ṭabʿ) refers to those who, through mere imitation and disregard for essence, obscure the truth.
- 'Being from Merv and Ray' serves as a metaphor for distinct inner origins and spiritual worlds, despite shared outward activities.
- Only the 'person of taste' (ṣāḥib-dhawq) can discern the profound differences between truth and hypocrisy beyond the veil of appearances.
白话波斯语翻译: 尽管二者[如信士与伪信士]表面上在同一场游戏中,从事同样的行为,但他们的内在本质却截然不同,如同来自两个地方——马鲁和拉伊。 含义: 这句诗警告我们,切勿将行为表面的相似性与内在本质及意图的同一性混为一谈;因为行为者尽管举止相似,其本质与归宿却可能完全分离。
我曾在演讲中多次警告,理解世界与人时,最致命的谬误之一便是将外在与内里混为一谈。鲁米在这关键的一句诗中,恰恰指出了这一点。他告诉我们,尽管信士与伪信士表面上都在“同一场游戏”中——他们可能都礼拜、斋戒,甚至走在同一个市集上——但这种表面的相似,绝不意味着本质与归宿的同一。我敢断言,这一错误是无数迷途的根源。
鲁米用各种例子阐明了这天壤之别:黄蜂与蜜蜂同采一花,一个却产刺,另一个则产蜜。麝与普通鹿同饮一水、同食一草,一个却产出纯麝香,另一个只产粪便。甘蔗与空心芦苇同受一源之水灌溉,一个却满含糖分,另一个则空无一物。这一切都在教导我们,单一的源头未必产生单一的结果;一切都取决于接受者的“天性”(ṭabʿ)与存在的“工厂”。
同样的逻辑也适用于人类。一个吝啬嫉妒之人,无论吃下什么、接收什么,都会在其存在中转化为吝啬与嫉妒,仿佛他存在的工厂只生产这种产品。然而,同样的食物与经历,在一个纯洁的爱者存在中,则会转化为对独一真主的爱与神圣之光。《古兰经》也阐明了这一点:其经文对信士是治愈和慈悯,对不义者则只增加亏损。同样的食物,在两种不同的天性中,产生两种截然不同的结果。在此,认识自身“天性”的重要性便显而易见了。我们正用生命之水浇灌我们存在中的哪棵树呢?
同样的错误也见于对“魔法”与“神迹”的比较;二者都是超凡的行为,但其意图与根源却有天壤之别。穆萨和他的巫师们都将手杖掷于地上,但愿真主的诅咒降于巫师的行为,真主的慈悯降于穆萨的行为。这种“深刻”的区别,只有“有品味者”(ṣāḥib-i dhawq,即具有健全辨识力之人)才能辨别,他品味健全,能从咸水中分辨出甘泉。
鲁米明确指出,那些看不到这些差异的人是“猴子天性”(būzīna-ṭabʿ)的。猴子的天性是纯粹的模仿,不思考行为的本质,仅仅认为形式是相同的。这种盘踞在人心中并主宰他的“天性”,是一种巨大的灾祸;因为它阻止人回归理智与自由意志,使其仅凭本能行事。
因此,这一系列例子之后的这句压轴诗总结道:信士与伪信士尽管身处“同一场游戏”(同一表面行为),却是“马鲁人与拉伊人”。这意味着他们各自属于“两个城市”与“两个星球”;此处的马鲁和拉伊,是两种完全相异的内在根源与内在世界的隐喻。他们中的每一个,都“走向自己的归宿”,“依照自己的名号”行事。这种外在的一元论之下的内在多元论,是我反复强调的《玛斯纳维》最根本的教诲之一。
关键点
- 仅凭表面相似性进行判断,而忽略内在与意图,是致命的谬误。
- 相同的行为,在不同的天性中,将产生截然不同的结果。
- “猴子天性”(būzīna-ṭabʿī)是对那些只会模仿、无视本质、无法触及真相之人的讽喻。
- “身为马鲁人与拉伊人”是隐喻,指尽管从事着共同的表面活动,内在根源与内在世界却完全分离。
- 只有“有品味者”(ṣāḥib-i dhawq)才能穿透表象的帷幕,辨识出真实与虚伪之间的深刻差异。
- ṭabʿ (طبع)
- 天性、气质、本性。在苏非主义思想中,指个体固有的、决定其对外部影响作出何种反应的内在构造或本质。
- ṣāḥib-i dhawq (صاحب ذوق)
- 有品味者、有辨识力者。指拥有健全属灵“味觉”的人,能够直觉地分辨真伪、善恶、神圣与凡俗。
- būzīna-ṭabʿ (بوزینهطبع)
- 猴子天性。鲁米用来形容那些只会盲目模仿外在形式,而缺乏对内在实质理解的人。
به زبانِ تو — Sua língua · AI
Dieser Vers warnt davor, die äußere Ähnlichkeit von Handlungen mit einer inneren Einheit der Absicht zu verwechseln; die Handelnden können trotz scheinbar identischen Verhaltens von zwei völlig unterschiedlichen Wesensarten und Bestimmungen sein.
Eine der gefährlichsten Täuschungen im Verständnis der Welt und des Menschen ist die Gleichsetzung von äußerer Form und innerem Wesen. Rumi spricht hier genau diesen Punkt an. Er erklärt, dass der Gläubige und der Heuchler zwar äußerlich im „selben Spiel“ engagiert sein mögen – beide beten, fasten oder gehen auf demselben Markt –, diese oberflächliche Ähnlichkeit jedoch keineswegs eine Einheit in ihrer Natur oder ihrem letztendlichen Ziel bedeutet.
Rumi verdeutlicht diesen unendlichen Unterschied mit verschiedenen Beispielen: Die Wespe und die Honigbiene ernähren sich von derselben Blume, doch die eine sticht und die andere erzeugt Honig. Das Moschustier und ein gewöhnlicher Hirsch trinken dasselbe Wasser, doch das eine bringt reinen Moschus hervor und das andere nur Mist. Zuckerrohr und hohles Schilf werden von derselben Quelle bewässert, aber das eine ist voller Süße, das andere leer. All dies lehrt uns, dass eine einzige Quelle nicht zwangsläufig zu einem einzigen Ergebnis führt; alles hängt von der „Natur“ (ṭabʿ) und der „Fabrik“ der Existenz des Empfangenden ab.
Dieselbe Logik gilt für den Menschen. Ein geiziger und neidischer Mensch verwandelt alles, was er aufnimmt, in mehr Geiz und Neid. Dieselbe Nahrung und dieselben Erfahrungen verwandeln sich jedoch im Wesen eines reinen Liebenden in göttliche Liebe und himmlisches Licht. Der Koran sagt dasselbe: Seine Verse sind Heilung für die Gläubigen, aber für die Übeltäter vermehren sie nur den Verlust.
Daher schließt dieser Vers eine Reihe von Beispielen ab: Der Gläubige und der Heuchler sind, obwohl sie sich im „einen Spiel“ befinden, „aus Merw und Rey“. Das bedeutet, jeder gehört zu einer anderen „Stadt“, einer anderen inneren Welt. Merw und Rey sind hier Metaphern für zwei völlig getrennte innere Ursprünge. Jeder von ihnen „geht zu seinem eigenen Rang“ und handelt „gemäß seinem eigenen Namen“. Dieser innere Pluralismus neben einem äußeren Monismus ist eine der grundlegendsten Lehren des Masnavi.
- مروزی
- Eine Person aus Merw (مرو), einer historischen Stadt in Zentralasien. Hier metaphorisch für eine bestimmte innere Natur oder einen spirituellen Ursprung.
- رازی
- Eine Person aus Rey (ری), einer alten Stadt in der Nähe des heutigen Teheran. Hier metaphorisch für eine andere, gegensätzliche innere Natur.
This verse warns that outward resemblance in actions should not be mistaken for inner unity, as people can perform the same deeds while possessing entirely different natures and destinies.
This couplet is a crucial conclusion to a series of comparisons, warning against one of the most dangerous fallacies: conflating outward appearance with inner reality. Rumi argues that while the believer and the hypocrite may seem to be engaged in 'the same game'—performing identical rituals like prayer, fasting, or pilgrimage—this superficial similarity masks a profound, essential difference.
The core of the argument rests on the idea that a single external source or action produces vastly different outcomes depending on the nature (ṭabʿ) of the recipient. Rumi gives several examples: a wasp and a honeybee both feed on the same flower, but one yields poison and the other honey. The musk deer and an ordinary deer eat the same grass, but one produces precious musk and the other mere dung. The same verses of the Quran are a source of healing for believers but increase the loss of the unjust. The outward act is the same, but the inner 'factory' of the being determines the final product.
By stating that the two are 'from Merv and Ray' (Marvazī and Rāzī), Rumi uses a geographical metaphor for two completely distinct inner worlds and spiritual origins. Though they stand side-by-side in prayer, they belong to different 'cities' or even 'planets.' This distinction, Rumi insists, is invisible to the imitative, 'ape-like nature' (būzīna-ṭabʿ) that only sees the surface. Discerning the difference between a miracle and magic, or sincerity and hypocrisy, requires a refined spiritual 'taste' (dhawq) that can perceive the inner essence behind the external form.
- مروزی
- Marvazī: A person from the city of Merv (in modern-day Turkmenistan), a major center of culture in the medieval Persian world. Here it is used metaphorically to represent one type of inner nature or spiritual origin.
- رازی
- Rāzī: A person from the city of Rayy (near modern Tehran, Iran). Used here in contrast to 'Marvazī' to symbolize a completely different and distinct inner nature or spiritual homeland.
- بازی
- bāzī: Literally 'game' or 'play.' In this context, it refers to a shared outward activity, action, or enterprise, such as the performance of religious rituals.
এই পঙক্তিটি সতর্ক করে যে, বাহ্যিক কাজের সাদৃশ্য দেখে ভেতরের উদ্দেশ্য বা প্রকৃতিকে এক ভেবে ভুল করা উচিত নয়; কারণ একই রকম আচরণ করা সত্ত্বেও कर्ता-রা দুটি সম্পূর্ণ ভিন্ন সত্তা ও গন্তব্যের অধিকারী হতে পারে।
আমি আমার বক্তৃতায় বহুবার সতর্ক করেছি যে, জগৎ ও মানুষকে বোঝার ক্ষেত্রে সবচেয়ে মারাত্মক ভুলগুলোর একটি হলো ظاهر (জাহের) বা বাহ্যিক রূপ এবং باطن (বাতেন) বা ভেতরের সত্তাকে এক করে দেখা। মাওলানা রুমি এই গুরুত্বপূর্ণ শ্লোকটিতে ঠিক এই বিষয়টিই তুলে ধরেছেন। তিনি আমাদের বলছেন যে, যদিও মুমিন (বিশ্বাসী) এবং মুনাফিক (কপট) উভয়েই বাহ্যিকভাবে 'একই খেলায়' মত্ত—উভয়েই হয়তো নামাজ পড়ে, রোজা রাখে, এমনকি একই বাজারে হাঁটাচলা করে—কিন্তু এই বাহ্যিক সাদৃশ্যের অর্থ কখনোই প্রকৃতি বা গন্তব্যের একতা নয়। আমি দ্ব্যর্থহীনভাবে বলতে পারি যে, এই ভুলটিই অগণিত বিভ্রান্তির মূল।
রুমি এই অসীম পার্থক্যকে বিভিন্ন উদাহরণের মাধ্যমে স্পষ্ট করেছেন: বোলতা এবং মৌমাছি একই ফুল থেকে রস খায়, কিন্তু একজন হুল ফোটায় আর অন্যজন মধু দেয়। সাধারণ হরিণ আর কস্তুরী মৃগ একই জল ও ঘাস খায়, কিন্তু একটি বিশুদ্ধ কস্তুরী জন্ম দেয় এবং অন্যটি কেবল মলত্যাগ করে। আখ এবং ফাঁপা নল একই উৎস থেকে জল পায়, কিন্তু একটি শর্করায় পূর্ণ থাকে আর অন্যটি অন্তঃসারশূন্য। এই সমস্ত উদাহরণ আমাদের শেখায় যে, উৎস এক হলেই ফলাফল এক হবে—এমন কোনো কথা নেই; সবকিছু নির্ভর করে গ্রহণকারীর 'প্রকৃতি' (তবিয়ত) এবং অস্তিত্বের 'কারখানা'র উপর।
একই যুক্তি মানুষের ক্ষেত্রেও প্রযোজ্য। একজন কৃপণ ও ঈর্ষান্বিত ব্যক্তি যা কিছু গ্রহণ করে, তা তার অস্তিত্বে আরও কৃপণতা ও ঈর্ষায় রূপান্তরিত হয়; যেন তার অস্তিত্বের কারখানা এর বাইরে আর কিছু উৎপাদন করতে পারে না। কিন্তু সেই একই খাবার ও অভিজ্ঞতা একজন শুদ্ধ প্রেমিকের সত্তায় ঐশ্বরিক প্রেম ও স্বর্গীয় আলোতে পরিণত হয়। কোরআনও ঠিক यही বলে: এর আয়াতগুলো বিশ্বাসীদের জন্য নিরাময় ও রহমত, কিন্তু জালিমদের জন্য কেবল ক্ষতিই বৃদ্ধি করে। একই খাদ্য, দুটি ভিন্ন প্রকৃতিতে, দুটি সম্পূর্ণ ভিন্ন ফল দেয়। এখানেই নিজের 'প্রকৃতি' জানার গুরুত্ব স্পষ্ট হয়ে ওঠে। আমরা আমাদের অস্তিত্বের কোন বৃক্ষের গোড়ায় জল দিচ্ছি?
এই একই ভুল 'জাদু' এবং 'মোজেজা' (ঐশ্বরিক অলৌকিক কাজ)-কে তুলনা করার ক্ষেত্রেও দেখা যায়; উভয়ই خارق العاده ( خارক'উল-আদা) বা অসাধারণ কাজ, কিন্তু তাদের উদ্দেশ্য ও উৎসের মধ্যে আকাশ-পাতাল পার্থক্য। মুসা (আঃ) এবং জাদুকররা উভয়েই তাদের লাঠি মাটিতে ফেলেছিল, কিন্তু জাদুকরদের কাজের উপর আল্লাহর অভিশাপ এবং মুসার কাজের উপর আল্লাহর রহমত বর্ষিত হোক। এই 'গভীর' পার্থক্য কেবল 'সাহেব-ই-যওক' (صاحب ذوق) বা রুচিবান ব্যক্তিই উপলব্ধি করতে পারেন, যার সুস্থ বিচারবোধ আছে এবং যিনি মিষ্টি জলকে নোনা জল থেকে আলাদা করতে পারেন।
রুমি স্পষ্টভাবে বলেছেন, যারা এই পার্থক্যগুলো দেখতে পায় না, তারা 'বানরের স্বভাববিশিষ্ট' (বুজিনা-তব')। বানরের স্বভাব হলো নিছক অনুকরণ; কাজের সারমর্ম নিয়ে চিন্তা না করে সে কেবল রূপগুলোকে এক বলে মনে করে। এই 'স্বভাব' যখন মানুষের অন্তরে বাসা বাঁধে এবং তার উপর শাসন করে, তখন তা এক বিরাট ব্যাধিতে পরিণত হয়; কারণ এটি মানুষকে যুক্তি ও ইচ্ছাশক্তি থেকে বিরত রাখে এবং কেবল প্রবৃত্তির বশে কাজ করতে বাধ্য করে।
অতএব, এই শ্লোকটি, যা একাধিক উদাহরণের পর এসেছে, এই সিদ্ধান্তে পৌঁছায় যে, মুমিন এবং মুনাফিক যদিও 'একই খেলায়' (একই বাহ্যিক কাজে) লিপ্ত, তারা 'মারভ ও রায়ের অধিবাসী'। এর অর্থ হলো, প্রত্যেকে 'দুটি ভিন্ন শহর' এবং 'দুটি ভিন্ন জগতের' অন্তর্গত; মারভ এবং রায় এখানে দুটি সম্পূর্ণ ভিন্ন অভ্যন্তরীণ উৎস এবং আধ্যাত্মিক জগতের রূপক। এদের প্রত্যেকে 'নিজের গন্তব্যের দিকে যায়' এবং 'নিজের নাম অনুযায়ী' কাজ করে। এই বাহ্যিক একতার পাশাপাশি অভ্যন্তরীণ বহুত্ববাদ মসনভির অন্যতম মৌলিক শিক্ষা, যার উপর আমি বারবার জোর দিয়েছি।
- مروزی
- মারভের অধিবাসী; প্রাচীন خراسان (খোরাসান) প্রদেশের একটি বিখ্যাত শহর মারভ-এর সঙ্গে সম্পর্কিত।
- رازی
- রায়ের অধিবাসী; প্রাচীন ইরানের একটি গুরুত্বপূর্ণ শহর রায় (বর্তমান তেহরানের কাছে অবস্থিত)-এর সঙ্গে সম্পর্কিত।
- بر سَرِ یک بازی
- একই খেলার উপর; অর্থাৎ, বাহ্যিকভাবে একই কাজে বা পরিস্থিতিতে লিপ্ত।
此诗警示我们,切莫将外在行为的相似与内在本质或意图的相同混为一谈;尽管人们行为看似一致,其本性与归宿却可能截然不同。
我(苏鲁什博士)在演讲中曾反复强调,理解世界与人性的一个最致命的谬误,便是将外在与内在一概而论。鲁米这句关键的诗,恰恰点明了这一点。他告诉我们,尽管信士与伪信士表面上都在参与“同一场游戏”——他们或许都礼拜、斋戒,甚至走在同一个市集——但这种表面的相似,绝不意味着本性或归宿的统一。我敢断言,这个错误是无数迷途的根源。
鲁米用各种例子阐明了这种天壤之别:黄蜂与蜜蜂同采一朵花,一个产刺,一个产蜜;麝鹿与其他鹿同饮一处水、同食一处草,一个产出纯麝香,另一个只产粪便;甘蔗与空心芦苇同受一方水源滋养,一个满含糖分,另一个腹中空空。这些都在教导我们,单一的源头未必带来单一的结果;一切都取决于接受者的“天性”(ṭabʿ)与存在的“工厂”。
同样的逻辑也适用于人。一个吝啬嫉妒的人,他所吸收和经历的一切,在他体内都会转化为更多的吝啬与嫉妒,仿佛他存在的工厂别无产出。然而,同样的给养与经历,在一个纯洁的爱者体内,则会化为神圣的爱与天堂之光。《古兰经》也阐明了这一点:其经文对信士是治愈和慈恩,对不义者却只增加亏损。同一种食物,在两种不同的天性中,产生两种截然不同的结果。这便凸显了认识自身“天性”的重要性。我们到底在浇灌我们存在的哪一棵树?
因此,这句诗作为一系列例证的总结,断言信士与伪信士虽同在“一场游戏”(共同的外在行为)中,却是“麦尔弗人与拉伊人”。这意味着他们分属“两座不同的城市”、“两个不同的星球”;这里的麦尔弗(Merv)和拉伊(Ray)是隐喻,代表两个截然不同的内在根源与精神世界。他们中的每一个,都“走向自己的归宿”,“依照自己的名分”而行。这种外在的一元性与内在的多元性并存,是我一再强调的《玛斯纳维》最根本的教诲之一。
- مروزی
- “麦尔弗人”,指来自古代呼罗珊地区著名城市麦尔弗(Merv)的人。在此诗中,它象征着一种特定的内在根源或精神世界。
- رازی
- “拉伊人”,指来自古代位于今德黑兰附近的著名城市拉伊(Ray)的人。在此诗中,它与“麦尔弗人”相对,象征着另一种截然不同的内在根源。
Bait ini memperingatkan agar tidak menyamakan kemiripan lahiriah suatu perbuatan dengan kesamaan batin dan niat, karena para pelaku, meski berperilaku serupa, bisa berasal dari dua hakikat dan tujuan yang sama sekali terpisah.
Salah satu kekeliruan paling fatal dalam memahami dunia dan manusia adalah menyamakan antara yang lahiriah dan yang batiniah. Rumi, dalam bait kunci ini, menekankan poin tersebut. Orang beriman (mu'min) dan orang munafik mungkin tampak melakukan 'permainan yang sama'—keduanya bisa saja salat, puasa, atau berjalan di pasar yang sama. Namun, kesamaan lahiriah ini sama sekali tidak berarti kesatuan dalam hakikat atau tujuan.
Rumi menjelaskan perbedaan tak terhingga ini dengan berbagai perumpamaan: tawon dan lebah madu sama-sama makan dari bunga yang sama, tetapi yang satu menghasilkan sengat dan yang lain madu. Tebu dan bambu kosong disirami dari sumber air yang sama, tetapi yang satu penuh gula dan yang lain hampa. Semua ini mengajarkan bahwa sumber yang satu tidak serta-merta menghasilkan akibat yang satu; segalanya bergantung pada 'tabiat' (ṭabʿ) dan 'pabrik' eksistensi si penerima.
Logika yang sama berlaku bagi manusia. Orang beriman dan munafik, meskipun terlibat dalam 'satu permainan' (tindakan lahiriah yang sama), sesungguhnya adalah 'orang Marwazi dan Razi'. Ini adalah metafora untuk dua asal-usul batin, dua 'kota' atau 'planet' spiritual yang sepenuhnya berbeda. Masing-masing, seperti dijelaskan di bait selanjutnya, akan 'menuju kedudukannya sendiri' dan bertindak 'sesuai dengan namanya sendiri'. Pluralisme batiniah di balik monisme lahiriah ini adalah salah satu ajaran paling mendasar dalam Masnavi.
- مروزی
- Seorang yang berasal dari Marw (مرو), sebuah kota kuno yang penting di Khorasan (kini di Turkmenistan). Di sini digunakan sebagai metafora untuk asal-usul atau hakikat batin tertentu.
- رازی
- Seorang yang berasal dari Ray (ری), sebuah kota kuno yang penting di dekat Teheran modern. Di sini digunakan sebagai metafora untuk asal-usul batin yang berbeda dari Marwazi, melambangkan dua dunia internal yang terpisah.
این بیت هشدار میدهد که نباید شباهت ظاهری اعمال را با همسانی در باطن و نیت اشتباه گرفت؛ زیرا افراد با وجود رفتار مشابه، میتوانند از دو ذات و مقصد کاملاً جداگانه باشند.
یکی از مهلکترین خطاها در فهم عالم و آدم، یکی انگاشتن ظاهر و باطن است. مولانا در این بیت کلیدی دقیقاً به همین نکته اشاره میکند. او میگوید گرچه مؤمن و منافق هر دو به ظاهر در یک «بازی» شرکت دارند — هر دو نماز میخوانند یا روزه میگیرند — اما این همسانی ظاهری هرگز به معنای یگانگی در سرشت و سرنوشت نیست.
مولانا این تفاوت بنیادین را با مثالهای گوناگون روشن میکند: زنبور عسل و زنبور بیعسل هر دو از یک گل مینوشند، اما یکی عسل میدهد و دیگری نیش. آهو و آهوی ختن از یک گیاه میخورند، اما یکی مشک میآفریند و دیگری پشکل. اینها نشان میدهد که منبع واحد، لزوماً نتیجهٔ واحدی به بار نمیآورد؛ همه چیز به «طبع» و «کارخانهٔ» وجودی گیرنده بستگی دارد.
همین اصل دربارهٔ انسانها نیز صادق است. یک فرد بخیل و حسود، هرچه دریافت کند، در وجودش به بخل و حسد تبدیل میشود. اما همان دریافتها در وجود یک عاشق پاک، به عشق الهی و نور بدل میگردد. قرآن نیز همین را میگوید که آیاتش برای مؤمنان شفا و رحمت است و برای ستمکاران جز خسران نمیافزاید. بنابراین، گرچه مؤمن و منافق در ظاهر یک عمل را انجام میدهند، اما «مروزی و رازی» هستند؛ یعنی هر یک به «شهری» متفاوت و عالمی درونی کاملاً مجزا تعلق دارند و سرانجام «هر یکی سوی مقام خود رود».
- بر سر یک بازیاند
- مشغول یک کار هستند، در یک فعالیت ظاهری شریکاند
- مروزی
- اهل مرو، منسوب به شهر مرو (در ترکمنستان امروزی)
- رازی
- اهل ری، منسوب به شهر ری (در نزدیکی تهران امروزی)
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.