M5:2863 — سالها خوردی و کم نامد ز خوَر / ترک مستقبل کن و ماضی نگر

این بیت در دل حکایت گاوی بیان می‌شود که در جزیره‌ای سرسبز زندگی می‌کند. این گاو نماد «نفس» انسان است که هر روز از نعمت‌های جهان (جزیره) بهره‌مند می‌شود، اما شب هنگام از ترس اینکه فردا چه بخورد، لاغر و نحیف می‌گردد. این ترس، با وجود تجربه‌ی مکرر و روزانه‌ی لطف الهی که هر صبح چراگاه را پربارتر از قبل می‌یابد، از بین نمی‌رود.

مولانا مستقیماً به این نفسِ نگران خطاب می‌کند و می‌گوید: «سال‌هاست که از خوان نعمت الهی خورده‌ای و روزی‌ات هرگز قطع نشده است.» این یک دعوت به واقع‌بینی و تکیه بر تجربه است. به جای غرق شدن در خیال و وهم «آینده» (مستقبل) که منشأ اضطراب است، کافی است به «گذشته» (ماضی) بنگری. گذشته، گواه روشنی است بر اینکه خداوند روزی‌رسان است و هرگز تو را رها نکرده است. این نگرانی، ناشی از بی‌اعتمادی و فراموشی لطف دائمی پروردگار است.

نکته‌ی کلیدی در اینجا، تغییر کانون توجه از آینده‌ی نامعلوم به گذشته‌ی معلوم است. ترس از آینده، نیروی خود را از نادیده‌گرفتن سوابق لطف و عنایت می‌گیرد. مولانا با این دستور ساده — «ماضی نگر» — راهکاری عملی برای غلبه بر اضطرابِ رزق ارائه می‌دهد و انسان را به سوی توکل و آرامش هدایت می‌کند.