Ler Livro 6 A resposta do juiz ao sufista Dístico 1639

M6:1639 — جمله دنیا را پر پشه بها / سیلیی را رشوت بی‌منتها

جمله دنیا را پر پشه بهاسیلیی را رشوت بی‌منتها
✦ Renderizar este beyt em Português

M6:1639

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — de suas palestras gravadas sobre o Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: تمام دنیا به اندازهٔ بال پشه‌ای نمی‌ارزد؛ در برابر یک سیلی (الهی)، رشوه و پاداشی بی‌انتهاست. معنا: مولانا می‌گوید که تمام جهان مادی در نگاه خداوند، ارزشی ناچیز دارد؛ اما هر رنج یا بلایی که از جانب او می‌رسد، در حقیقت مقدمه و نشانه‌ای از پاداش‌ها و الطاف بی‌نهایت است.

شرح

این بیت در ادامهٔ آن «قلماشیط» است که مولانا بی‌پروا و بی‌پرده با سالک سخن می‌گوید. او در اینجا یک راز نهان را برای ما فاش می‌کند: رنج و محنت‌های دنیا، که ظاهراً ناخوشایند و نامطلوب‌اند، در واقع «نعل معکوس» الهی هستند؛ یعنی آدرس‌هایی غلط که حقیقت را در پس خود پنهان کرده‌اند. برای کسی که با دید مادی به جهان می‌نگرد، سیلی و رنج، باخت و ضرر است؛ اما در جهان‌بینی توحیدی مولانا، هیچ رنجی بی‌حساب و بی‌هدف نیست. او پادشاهی نیست که سیلی زند و سپس تاج و تخت نبخشد. بلکه، هر «سیلی» الهی، رشوت و مقدمه‌ای برای نعمت‌ها و اعتلایی است که فراتر از ادراک ماست و در ذائقهٔ شخص عارف شیرین می‌گردد.

مولانا صریحاً اعلام می‌کند که کل «دنیا» با تمام ظواهرش، در مقیاس الهی ارزشی کمتر از «پر پشه» دارد. این تعبیر، اوج بی‌اعتباری جهان مادی را نشان می‌دهد؛ جهانی که انسان‌های راحت‌طلب و غافل، تمام عمر خود را صرف آن می‌کنند. اما در مقابل، یک رنج یا «سیلی» از جانب حق، نه تنها با «رشوت بی‌منتها» پاداش داده می‌شود، بلکه خود آن رنج، در باطن، حاوی گنج است. این پاداش ممکن است در همین جهان محسوس نباشد، یا ماهیت روحانی داشته باشد، یا برای دیگری منفعتی ایجاد کند؛ طرق الهی بی‌نهایت است.

این نگاه، آسودگی خاطر حقیقی به مؤمن می‌بخشد؛ زیرا او می‌داند که قربانی بیهوده نشده است. رنج پیامبران، که از همهٔ خلایق افزون‌تر بوده، نیز از همین روست که آنان را سرافراز کرده است. آنان «قفاهای» الهی را به جان خریدند و از این طریق به مقام اعلا رسیدند. اما مولانا یک شرط مهم را گوشزد می‌کند: برای دریافت این پاداش‌ها، سالک باید «حاضر» و «هشیار» باشد. اگر آدمی غافل و ناآگاه باشد، و در خانهٔ دل خویش نباشد، «خلعت» الهی را از دست می‌دهد. یعنی دردی را می‌برد، اما چون آگاه نیست، نه علت آن را می‌فهمد و نه پاداش آن را درک می‌کند و آن را رنجی بیهوده می‌پندارد. این آگاهی و حضور دائمی بر نفس، که امام علی (ع) فرمود «نفس مؤمن متهم عند اوست»، کلید گشایش این راز است؛ زیرا نفس راحت‌طلب ما، غالباً ما را از مسیر کسب فضائل و کمالاتی که زحمت دارند، منحرف می‌کند و از گنج‌های نهفته در رنج محروم می‌سازد.

نکات کلیدی

  • هر رنجی که از جانب حق می‌رسد، در باطن حاوی نعمت و پاداشی بی‌انتهاست؛ این «سیلی» الهی یک «رشوت بی‌منتها» است.
  • ارزش تمام جهان مادی در نگاه خداوند، از «پر پشه» نیز کمتر است؛ تمرکز بر آن از گنج‌های حقیقی محروم می‌کند.
  • رنج‌ها و سختی‌ها، «نعل معکوس» الهی هستند؛ یعنی ظاهری ناخوشایند دارند اما حقیقت و خیری عظیم را در خود پنهان کرده‌اند.
  • انبیا و اولیا با تحمل رنج‌های الهی به سرافرازی و کمال رسیده‌اند؛ رنج، پلهٔ عروج است.
  • برای درک و دریافت پاداش‌های نهفته در رنج، باید «حاضر» و «هشیار» بود؛ غفلت، ما را از این خلعت الهی محروم می‌سازد.

Sources: d6-s36 · 26:38 d6-s36 · 27:30 d6-s36 · 28:00 d6-s36 · 28:08

به زبانِ تو — Sua língua · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.