Ler› Livro 6› A declaração da busca do gnóstico pela fonte da vida eterna e sua independência da busca e atração das fontes de águas infiéis, cujo sinal é o afastamento da casa da ilusão, pois quando o homem confia nos auxílios dessas fontes, ele sempre se torna fraco na busca da fonte permanente. Uma mina de água dentro de sua alma é necessária para que nenhuma porta se abra para você por empréstimos. Uma fonte de água dentro de casa é melhor do que um córrego que vem de fora› Dístico 3609

M6:3609 — که ترا یاری دهم من با توم / در خطرها پیش تو من می‌دوم

که ترا یاری دهم من با تومدر خطرها پیش تو من می‌دوم
✦ Renderizar este beyt em Português

M6:3609

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — de suas palestras gravadas sobre o Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: من تو را یاری خواهم داد و با تو خواهم بود؛ در سختی‌ها و خطرها پیشاپیش تو خواهم دوید.

معنا: این بیت وعده‌های دروغین شیطان را بازگو می‌کند که به انسان اطمینان می‌دهد در مشکلات یاور و همراه او خواهد بود و در خطرها پیش‌قدم می‌شود.

شرح

این ابیات از زبان ابلیس بیان می‌شود، در هنگامی که آدمی را به سوی فریب و کفران می‌کشد. می‌دانیم که این جهان، چنان که قرآن می‌فرماید، «دارالغرور» است؛ یعنی سرزمینی پر از خدعه و تزیینات دروغین. زشتی‌ها زیبا جلوه می‌کنند و نفس اماره، که نام دیگرش شیطان است، ما را به این سو می‌کشاند تا چنین ببینیم و چنین حکم کنیم.

شیطان با وعده‌های شیرین و گوش‌نواز به میدان می‌آید: «من با توام، من یاری‌ات می‌دهم، در خطرها پیشاپیش تو می‌دوم.» او خود را سپر و تیرِ حمایت‌گر معرفی می‌کند، حتی جان‌فدایی را وعده می‌دهد و آدمی را به گمان رستم و شیر بودن، تهییج می‌کند و به استقبال خطرها می‌فرستد. این «باد در آستین افکندن» شیطان است؛ ایجاد غرور کاذب و بی‌باک کردن بی‌مورد انسان.

اما مولانا بلافاصله نشان می‌دهد که این وعده‌ها سراب است و اوج فریب‌کاری شیطان در لحظهٔ خطر واقعی آشکار می‌شود. هنگامی که خطر روی می‌نماید و انسان در «خندق» فقر و خواری می‌افتد، شیطان نه تنها پشت می‌کند، بلکه با «قاه‌قاه خنده»، انسان فریب‌خورده و سرافکنده را تمسخر می‌کند. او از فریب‌خورده اظهار بیزاری کرده و می‌گوید: «تو از عدل کردگار نترسیدی، اما من می‌ترسم؛ پس دست از من بدار.» او نه تنها رفیق نیمه‌راه است، بلکه تمام مسئولیت گمراهی را نیز به گردن خودِ انسان می‌اندازد.

این تصویر، نه تنها فریب‌کاری بی‌حد شیطان را، بلکه مسئولیت خود انسان را هم به شکلی دردناک روشن می‌کند. در نگاه مولانا، هم فریب‌کار و هم فریب‌خورده، یعنی هم شیطان و هم آن که به وعده‌های دروغین او دل بست و فریب خورد، در روز حساب «روسیاه و حریف سنگسار» خواهند بود. این نشان می‌دهد که در دادگاه الهی، گول‌خوردن خود نیز گناه است، چرا که انسان می‌بایست هشیار می‌بود و فریب نمی‌خورد. از همین روست که مولانا همواره بر هوشیاری و آویختن دست در دامان مردان خدا تأکید می‌کند تا از این «دارالغرور» و دام‌های ابلیس رهایی یابیم.

نکات کلیدی

  • جهان، سرای فریب است و وعده‌های شیطان، دروغین.
  • شیطان در لحظهٔ خطر، پشت می‌کند و فریب‌خورده را تمسخر می‌کند.
  • گول‌خوردن خود نیز گناه است؛ مسئولیت هوشیاری با انسان است.
  • در دادگاه الهی، هم فریب‌دهنده و هم فریب‌خورده، هر دو مسئول‌اند.

Sources: d6-s80 · 00:02:22 d6-s80 · 00:03:34 d6-s80 · 00:05:06

❋

به زبانِ تو — Sua língua · AI

❋

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.