M1:271 — هر دو گون زنبور خوردند از محل / لیک شد زان نیش و زین دیگر عسل

Dieser Vers lehrt uns eine fundamentale erkenntnistheoretische und ontologische Lektion: den wesentlichen Unterschied zwischen äußerer Erscheinung und innerer Wirklichkeit. Eine der gefährlichsten Täuschungen des menschlichen Geistes ist es, die Taten der Reinen nach unseren eigenen Maßstäben zu beurteilen oder äußere Formen gleichzusetzen. Rumi selbst warnt: „Miss nicht die Werke der Reinen an dir selbst, / auch wenn Löwe und Milch im Schriftbild gleich aussehen.“ Äußerlichkeiten können trügen.

Die ganze Welt, so Rumi, geriet dadurch in die Irre, dass die Menschen die Propheten und Heiligen mit sich selbst verwechselten und sagten: „Wir sind Menschen, sie sind Menschen; wir sind wie sie an Schlaf und Nahrung gebunden.“ Diese Blindheit hinderte sie daran, den „unendlichen Unterschied“ zwischen ihnen zu erkennen. Um diesen Unterschied zu verdeutlichen, verwendet Rumi brillante Beispiele, von denen dieses das erste und vielleicht greifbarste ist.

Zwei Bienen trinken von derselben Blume, derselben Quelle. Doch die eine erzeugt einen giftigen Stich, die andere heilenden Honig. Ebenso fressen zwei Arten von Hirschen dasselbe Gras, doch aus dem einen wird nur Dung, aus dem anderen reiner Moschus. Diese Bilder zeigen, dass der Wesenskern eines jeden Geschöpfes darüber entscheidet, wie es die aufgenommene Nahrung umwandelt. Die Nahrung ist dieselbe, aber der eine verwandelt sie in Unreinheit, der andere in Gottes Licht. Der eine erzeugt Geiz und Neid, der andere die Liebe zum Einen Gott.

Dies ist die „Fabrik“ in unserem Inneren. Unsere angeborene Natur verarbeitet alles, was wir aufnehmen, gemäß ihrem eigenen Wesen. Ein bösartiger Mensch wird durch mehr Nahrung nur noch bösartiger, während ein Mystiker dieselbe Nahrung in Erkenntnis und Liebe umwandelt. Es kommt also darauf an, welchen Baum wir in uns wässern. Den Unterschied zwischen dem Wertvollen und dem Wertlosen erkennt nur der „Besitzer des Geschmacks“ (ṣāḥib-i ẕauq), der das Süße vom Bitteren nicht nach dem Schein, sondern nach dem Wesen unterscheiden kann. Dies ist eine grundlegende Lehre des Masnavi: uns von der Oberflächlichkeit zu befreien und uns zur Tiefe der Wahrheit zu führen.

This couplet introduces a fundamental lesson in the Masnavi: the critical distinction between outward appearance and inner reality. Rumi uses this image to combat what he sees as a fatal human error—judging the spiritually pure by our own worldly standards. The story's parrot foolishly equates a bald dervish with itself, just as many people in history have dismissed prophets and saints, saying, 'We are human, they are human; we all eat and sleep.' Rumi insists there is an 'infinite difference' between them that superficial comparisons miss.

The example of the two bees is the first and most tangible illustration of this principle. Both bees drink nectar from the same flower, the same source. Yet, their inner natures—their essential 'factories'—process this shared input differently. One transforms it into a venomous sting, the other into healing honey. This is not an isolated case. Rumi immediately follows with other examples: two deer eat the same grass, but one produces dung while the other produces pure musk; two reeds drink from the same water, but one remains empty while the other becomes full of sugar.

This principle applies directly to human spiritual life. The 'food' we take in—be it physical nourishment, life experience, or even sacred scripture like the Quran—is transformed according to our inner disposition (ṭabʿ). A malicious person will only become more malicious, while a believer will turn the same input into spiritual insight and love. The action may look the same on the outside, like the prayer of a believer and a hypocrite, but the inner intention and the resulting spiritual fruit are worlds apart. Only a person with refined spiritual taste (ṣāḥib-i dhawq), Rumi concludes, can discern these essential differences, moving beyond deceptive appearances to perceive true reality.

এই শ্লোকটি মসনভির একটি মৌলিক জ্ঞানতাত্ত্বিক ও সত্তাতাত্ত্বিক ধারণা তুলে ধরে: ظاهر (জাহির বা বাহ্যিক রূপ) এবং باطن (বাতিন বা ভেতরের সত্তা)-এর মধ্যেকার অপরিমেয় পার্থক্য। রুমি আমাদের সতর্ক করছেন যে, সাধু বা মহৎ ব্যক্তিদের কাজকে নিজের কাজের সাথে তুলনা করা এক মারাত্মক ভুল। তিনি যেমন আগে বলেছেন, "پاکان (পাকান বা পবিত্রদের) কাজকে নিজের সাথে তুলনা কোরো না, যদিও লেখায় شیر (শির বা সিংহ) আর شیر (শির বা দুধ) একই রকম দেখতে লাগে।" অর্থাৎ, বাইরের রূপ বিভ্রান্তিকর হতে পারে।

এই ভুলের কারণেই, রুমি বলেন, "গোটা জগৎ পথভ্রষ্ট হল, খুব কম মানুষই আল্লাহর আবদালদের (বিশেষ অলি) চিনতে পারল।" মানুষ নবী এবং অলিদের নিজেদের মতোই সাধারণ মানুষ ভেবে ভুল করেছে। তারা বলেছে, "আমরাও মানুষ, তারাও মানুষ; আমরাও ঘুম আর খাওয়ার অধীন, তারাও তাই।" কিন্তু এই অজ্ঞতা ও অন্ধত্বের কারণে তারা বুঝতে পারেনি যে তাদের মধ্যে "অসীম পার্থক্য" বিদ্যমান। এই অসীম পার্থক্যকেই রুমি কিছু উজ্জ্বল উদাহরণের মাধ্যমে স্পষ্ট করেছেন। আমাদের আলোচ্য শ্লোকটি—যেখানে দুই ধরনের মৌমাছির কথা বলা হয়েছে—এই ধারার প্রথম এবং সবচেয়ে সহজবোধ্য উদাহরণ।

ভেবে দেখুন, দুই ধরনের মৌমাছি একই ফুল থেকে রস পান করে, তাদের খাদ্যের উৎস এক। কিন্তু একটির থেকে আসে বিষাক্ত হুল, আর অন্যটি দেয় আরোগ্যদায়ী মধু। রুমি এরপর আরও উদাহরণ দেন: দুই ধরনের হরিণ একই ঘাস ও জল গ্রহণ করে, কিন্তু একটির থেকে হয় গোবর এবং অন্যটির থেকে খাঁটি কস্তুরী; অথবা দুই ধরনের বাঁশ একই উৎস থেকে জল পান করে, কিন্তু একটি থাকে ফাঁপা আর অন্যটি শর্করায় পূর্ণ হয়ে ওঠে। এই সমস্ত উদাহরণ এটাই প্রমাণ করে যে, প্রতিটি বস্তু বা ব্যক্তির ভেতরের সত্তাই নির্ধারণ করে যে সে প্রাপ্ত উপাদানকে কিসে রূপান্তরিত করবে। খাদ্য একই, কিন্তু একজন তাকে অপবিত্রতায় পরিণত করে, আর অন্যজন তাকে ঈশ্বরের আলোতে রূপান্তরিত করে। একজনের ভেতর থেকে জন্মায় কার্পণ্য ও হিংসা, আর অন্যজনের ভেতর থেকে احد (আহাদ বা অদ্বিতীয় সত্তা)-এর প্রেম।

সুতরাং, মূল বিষয়টি হলো আমাদের ভেতরের 'কারখানা'। আমাদের অন্তর্নিহিত প্রকৃতি বা স্বভাবই বাইরের উপাদানগুলোকে নিজের চরিত্র অনুযায়ী প্রক্রিয়াজাত করে। একজন মন্দ প্রকৃতির মানুষ যতই পুষ্টি লাভ করুক না কেন, তার মন্দত্ব ততই বাড়বে। অন্যদিকে একজন আরিফ বা বিশ্বাসী মানুষ সেই একই উপাদানকে জ্ঞান ও প্রেমে রূপান্তরিত করেন। এই পার্থক্য কেবল একজন صاحب ذوق (সাহিব-ই-যওক) বা 'সুরুচির অধিকারী' ব্যক্তিই বুঝতে পারেন, যিনি শুধু চেখে দেখেই মিষ্টি ও নোনতা জলের পার্থক্য করতে পারেন, কেবল বাইরের স্বচ্ছতা দেখে নয়। এই মূলনীতিটিই আমাদের বাহ্যিক রূপের বিচার থেকে বাঁচিয়ে সত্যের গভীরে নিয়ে যায়।

这句诗出自《玛斯纳维》中一段至关重要的诗节，揭示了一个根本性的认识论与本体论洞见：外表与实相之间存在本质差异。我们人类心智中最危险的谬误之一，便是以自己的标准去衡量纯洁者的作为，或将外在形式等同起来。鲁米本人就告诫道：“切莫以己度圣行，纵然狮（شیر）与乳（شیر）书写同形。”外表可能具有欺骗性；相似的词语，乃至相似的样貌，未必指向相同的意义或内在品性。

正如鲁米所言，“举世皆因此而迷误，识主之‘代身’者寥寥”。纵观历史，人们之所以误入歧途，是因为他们将圣贤与先知视同凡人，说：“你我皆凡人，同为饮食睡眠所困。”这种疏忽与盲目，使他们无法领悟“彼此间有无限差异”这一真相。正是在此处，鲁米以其卓越的比喻，阐明了这种无限的差异。我们讨论的这句诗——“两种蜂儿同饮一处花蜜，此者凝成毒刺，彼者酿为甘饴”——便是此类例证中首个，或许也是最真切的一个。

请看，两种蜂从同一朵花中吸取花蜜，从同一个源头摄取养分。然而，一种产出的是带毒的刺，另一种产出的却是疗愈的蜜。鲁米还举了其他例子：“两种羚羊同食一处水草，此者排出粪便，彼者凝成纯麝”；“两种芦苇同饮一处水源，此者中空无物，彼者满腹是糖”。这一切都表明，任何事物或个体的本质核心，才是将“源头”转化为“产物”的关键。食物是相同的，但有人将其变为污秽，有人则将其化为神圣之光；有人从中生出贪婪与嫉妒，有人则生出对“独一者”的爱。

这便是我们内在的“工厂”。我们内在的天性与气质，会依据其自身的本质来处理输入的信息。一个恶劣之人，得到的滋养越多，其恶性便越增，如同食粪的乌鸦，只为吃更多污秽而奢求长寿。但一位苏菲或信士，却能将同样的输入转化为真知与爱。因此，我们必须自问：“我们在浇灌哪棵树？”我们浇灌的是自身存在的树，但被滋养的究竟是我们存在的哪个面向？这种分辨，唯有通过“具味者”（صاحب ذوق, sāḥib-i dhawq）与“健康的味觉”才能领会；他能辨别甘与苦，非凭外表，而是凭本质。魔法与神迹、信士与伪信者的祈祷之间的区别，也源于此理：外表相同，意图却截然有别。这是《玛斯纳维》的一堂根本之课，它将我们从表象主义中拯救出来，引向现实的深处。

Bait ini, dalam rangkaian bait-bait Masnavi, mengajarkan sebuah poin fundamental dalam epistemologi dan ontologi: perbedaan hakiki antara lahir (zahir) dan batin. Salah satu kekeliruan berpikir manusia yang paling fatal adalah mengukur perbuatan orang-orang suci dengan standar diri sendiri, atau menyamakan berdasarkan penampakan luar. Rumi sendiri menegaskan, "Jangan kauukur perbuatan orang suci dengan dirimu / meski dalam tulisan, syir (singa) dan syir (susu) tampak serupa." Penampilan luar bisa menipu; kata-kata yang mirip atau wujud yang serupa tidak serta-merta menunjukkan makna atau sifat batin yang sama.

Sebagaimana dikatakan Rumi, "Seluruh dunia tersesat karena sebab ini / sedikit yang tahu tentang para Abdal Tuhan." Manusia sepanjang sejarah tersesat karena mereka menganggap para wali dan nabi sama seperti diri mereka, dengan berkata, "Kami manusia, mereka pun manusia / kita sama-sama terikat pada tidur dan makan." Kelalaian dan kebutaan ini menghalangi mereka memahami bahwa "ada perbedaan tak terhingga di antara mereka." Di sinilah Rumi, dengan contoh-contohnya yang cemerlang, menerangkan perbedaan tak terbatas ini. Bait yang kita bahas ini adalah contoh pertama dan yang paling mudah dipahami.

Dua jenis lebah menghisap dari bunga yang sama, makan dari sumber yang sama. Namun, yang satu menghasilkan sengat beracun, sementara yang lain memberikan madu penyembuh. Contoh-contoh lain menyusul: dua jenis rusa makan rumput dan minum air yang sama, tetapi dari yang satu keluar kotoran dan dari yang lain kesturi murni. Semua ini menunjukkan bahwa hakikat wujud setiap sesuatu atau pribadi adalah apa yang mengubah masukan menjadi hasil. Makanan yang masuk sama, tetapi yang satu mengubahnya menjadi kekotoran, dan yang lain menjadi cahaya Tuhan. Yang satu melahirkan kekikiran dan kedengkian, yang lain melahirkan cahaya Yang Maha Esa.

Inilah "pabrik" di dalam diri kita. Sifat dan watak batiniah kita mengolah masukan sesuai dengan esensinya masing-masing. Al-Qur'an pun menegaskan hal ini: apa yang diturunkan darinya adalah penyembuh dan rahmat bagi orang beriman, tetapi bagi orang zalim hanya menambah kerugian. Jadi, persoalannya adalah pohon mana yang kita sirami dalam wujud kita. Perbedaan ini hanya dapat dipahami oleh sahib-i zawq (pemilik cita rasa spiritual), seseorang yang dapat membedakan yang manis dari yang pahit bukan dari rupa, melainkan dari esensinya.

این بیت، در میان مجموعه‌ای از ابیات کلیدی مثنوی، یک اصل بنیادین را به ما می‌آموزد: تفاوت جوهری میان ظاهر و باطن. یکی از بزرگ‌ترین خطاهای فکری ما انسان‌ها، مقایسه کردن کار پاکان و اولیای الهی با کار خودمان بر اساس شباهت‌های ظاهری است. مولانا پیش‌تر هشدار داده بود: «کارِ پاکان را قیاس از خود مگیر / گرچه ماند در نبشتن شیر و شیر». ظواهر می‌توانند فریبنده باشند و صورت‌های یکسان، لزوماً به سیرت‌ها و حقایق یکسان دلالت نمی‌کنند.

مولانا توضیح می‌دهد که علت گمراهی بسیاری از مردم در طول تاریخ همین بوده است که انبیا و اولیا را با خودشان مقایسه کرده و می‌گفتند: «اینک ما بشر ایشان بشر / ما و ایشان بستهٔ خوابیم و خَور». آن‌ها به دلیل این غفلت، نتوانستند درک کنند که میان آن‌ها «فرقی بی‌منتها» وجود دارد. اینجاست که مولانا با مثال‌های روشن و ملموس، این تفاوت عظیم را نشان می‌دهد. بیت مورد بحث ما اولین مثال از این دست است: دو نوع زنبور از یک گل و یک منبع تغذیه می‌کنند، اما یکی از آن‌ها زهر و نیش تولید می‌کند و دیگری عسل شفابخش.

این مثال و مثال‌های بعدی (مانند آهویی که از گیاه، یکی سرگین و دیگری مشک ناب می‌سازد) نشان می‌دهند که گوهر و ذات درونی هر موجود، تعیین‌کنندهٔ محصول نهایی است. ورودی‌ها (غذا، آب، تجربه) یکسان است، اما «کارخانهٔ» درون هر وجود، آن را مطابق با ماهیت خود پردازش می‌کند. یک انسان پلید، هر ورودی را به پلیدی بیشتر تبدیل می‌کند و یک انسان پاک، همان ورودی را به نور و معرفت. قرآن نیز به همین نکته اشاره دارد که آیاتش برای مؤمنان شفا و رحمت است اما برای ستمکاران جز خسران و زیان نمی‌افزاید. بنابراین، عمل و محصول نهایی به نیت و سیرت بستگی دارد، نه به صورت و ظاهر. این درس بنیادین مثنوی است که ما را از سطحی‌نگری نجات می‌دهد و به عمق حقایق راهنمایی می‌کند.